Universiteit Leiden Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Pathogenese en therapie van kanker

Onderzoek

Vanuit verschillende disciplines werken onderzoekers van de Universiteit Leiden samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen.
U vindt hier een voorbeeld op het gebied van gezondheid en welbevinden.

Overzicht wetenschapsdossiers

Doelgericht kanker bestrijden met oog voor levenskwaliteit

Bij kanker groeien lichaamscellen ongecontroleerd. Het gedetailleerd in kaart brengen van hoe dit precies gebeurt maakt het mogelijk om efficiënte therapieën te ontwikkelen. Onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en de Universiteit Leiden werken samen aan het vermeerderen van kennis over verschillende vormen van kanker en aan nieuwe, meer doelgerichte medicijnen en behandelingen om zo kankerpatiënten te kunnen genezen met een goede kwaliteit van leven.

Een moeilijk te stoppen ziekte
Een gezonde cel deelt zich alleen wanneer dat nodig is voor groei of herstel. Kankercellen daarentegen vermenigvuldigen zich veel vaker en zijn aan de natuurlijk controle op de celgroei ontsnapt. Veranderingen – ook wel mutaties genoemd – in het erfelijk materiaal liggen ten grondslag aan die ongeremde celdeling. Een kankercel ontstaat in stappen, door een opeenstapeling van mutaties in genen die betrokken zijn bij de celdeling. Het afweersysteem ruimt cellen met schadelijke mutaties meestal op, maar wanneer het de kankercellen niet herkent of er niet in slaagt ze te doden, kunnen zulke cellen uitgroeien tot een tumor.


Kwaliteit van leven
Steeds duidelijker wordt dat kanker een complexe ziekte is die zich bij iedere patiënt anders ontwikkelt. Door moleculair en genetisch onderzoek krijgen wetenschappers meer inzicht in hoe een tumor ontstaat en met deze kennis kunnen zij nieuwe medicijnen en behandelingen ontwikkelen.

Niet alleen tumoren verschillen onderling van elkaar, ook de kankerpatiënten zelf. De een is heel jong, de ander op gevorderde leeftijd. Dat vraagt om een persoonlijke aanpak om de kwaliteit van leven in iedere levensfase zo goed mogelijk te behouden.
Er wordt niet alleen gewerkt aan nieuwe therapieën, ook bestaande behandelingen worden continu verbeterd. Zo werken Leidse wetenschappers bijvoorbeeld aan het verder terugbrengen van bijwerkingen van chemotherapie en opereren chirurgen in het LUMC steeds vaker met behulp van fluorescerend licht waardoor de tumor beter zichtbaar wordt en nauwkeuriger verwijderd kan worden.


Precisiemedicijnen en stimulering immuunsysteem
De laatste jaren verschijnen er steeds meer medicijnen die zich richten op specifieke kenmerken van kankercellen. Zo zijn er medicijnen die heel gericht de moleculen remmen die voor ongecontroleerde celgroei verantwoordelijk zijn. In Leiden ontwikkelen onze wetenschappers nieuwe stoffen en testen deze om er kankermedicijnen van te maken. Daarnaast wordt er veel ingezet op immuuntherapie, waarbij het eigen afweersysteem gestimuleerd wordt zich krachtig tegen de kankercellen te keren. In Leiden is onder meer succes geboekt met de behandeling van voorstadia van gynaecologische tumoren met een nog experimentele vorm van immuuntherapie.


Meerdere strategieën
Wat het behandelen van kanker lastig maakt is dat een tumor vaak manieren vindt om aan de therapie te ontsnappen en door te groeien. Om de slimme tumorcellen toch de baas te kunnen worden, is het noodzakelijk om meerdere strategieën en combinatietherapieën te gebruiken en met verschillende soorten onderzoekers samen te werken aan een optimale behandeling. Hierdoor kunnen artsen de patiënten een betere behandeling met minder bijwerkingen bieden.

Het LUMC is de spil in het onderzoek naar kanker in Leiden. De medische specialisten werken samen met chemici en biologen van de Universiteit Leiden en andere onderzoekers in binnen- en buitenland. Uniek is de nabijheid van het Leiden Bio Science Park, waar innovatieve bedrijven, het Leiden Academic Centre for Drug Research (LACDR) , het Leiden Institute for Chemistry (LIC) en het Centre for Human Drug Research (CHDR) gevestigd zijn. Zij vormen een onmisbare schakel.

Ook over de grenzen van Leiden heen wordt er samengewerkt met verschillende disciplines. Bijvoorbeeld met de TU Delft en Erasmus Universiteit Rotterdam in het Particle Therapy Centre Holland PTC.

 

Onderzoeksgebied Cancer Pathogenesis and therapy, LUMC
LUMC Oncologie Centrum
Holland PTC

 

Kankercellen onder de loep

Waarin verschilt een tumorcel van een gezonde cel? Die vraag proberen onderzoekers zo precies mogelijk te beantwoorden. Sommige verschillen kunnen dienen als aangrijpingspunt voor nieuwe therapieën.


De tumor begrijpen
‘We zoeken heel gedetailleerd naar verschillen tussen tumorcellen en gezonde cellen’, vertelt Peter ten Dijke, hoogleraar Moleculaire Celbiologie in het LUMC. In tumorcellen zijn vaak andere stoffen actief dan in gezonde cellen. Of er is van een bepaald molecuul meer of minder aanwezig dan normaal. ‘Wanneer we begrijpen welke moleculaire celroutes de tumor gebruikt om te groeien en uit te zaaien, kunnen we op dat proces gericht ingrijpen met medicijnen.’

In het lab worden groeiende tumorcellen in muizen gevolgd. Met intravitale microscopie kunnen de onderzoekers precies zien hoe kankercellen migreren, wat belangrijk is voor kanker uitzaaiingen.

In het lab worden groeiende tumorcellen in muizen gevolgd. Met intravitale microscopie kunnen de onderzoekers precies zien hoe kankercellen migreren, wat belangrijk is voor kanker uitzaaiingen.


Vloeibare biopten
Of een bepaald medicijn werkt bij een tumor hangt af van de genetische mutaties die in de tumorcellen zijn opgetreden. ‘Een tumor bestaat niet uit identieke gemuteerde cellen, zoals vroeger wel werd gedacht’, legt Ten Dijke uit. Wanneer je een stukje van de tumor afsnijdt en deze cellen onderzoekt, krijg je geen compleet beeld van de hele tumor. Momenteel doen we veel onderzoek naar vloeibare biopten. Die maken gebruik van het feit dat er altijd tumorcellen in de bloedbaan terechtkomen. ‘Het idee is dat deze circulerende tumorcellen wel een goede afspiegeling vormen van de tumor en aanwijzingen kunnen geven over welke medicijnen bij deze patiënt werkzaam zullen zijn. Dit principe zijn we nu aan het implementeren in de patiëntenzorg’, vertelt hoogleraar Pathologie Judith Bovée.


Zeldzame tumoren in bot en weke delen
Een van de aandachtsgebieden van Bovée zijn sarcomen. Dat zijn zeldzame tumoren in botten en steunweefsel rond organen. In februari 2017 ontving zij een Vici-beurs van 1,5 miljoen euro om onderzoek te doen naar deze vorm van kanker. Jaarlijks wordt bij zo’n 800 mensen in Nederland een sarcoom vastgesteld. Ongeveer 300 van hen worden behandeld in

het LUMC. Indien mogelijk wordt de tumor operatief verwijderd, maar soms is de tumor daar te groot voor of zijn er uitzaaiingen.

‘We willen onderzoeken hoe sarcomen ontstaan. Daarom gaan we in het lab stamcellen maken met de genetische afwijking die in sarcomen is gevonden. Vervolgens kijken we wat er precies in de cel misgaat waardoor de cel zich ongecontroleerd gaat delen. Op die manier hopen we aanknopingspunten voor nieuwe therapieën te vinden.’

Patiënt met sarcoom op consult bij de radiotherapeut.

Patiënt met sarcoom op consult bij de radiotherapeut.


Bestaande middelen testen
Omdat sarcomen zeldzaam zijn, is het relatief duur om er nieuwe medicijnen voor te ontwikkelen. Een goede manier om toch nieuwe, betere behandelingen te realiseren is om bestaande middelen, die voor andere ziektes en kankersoorten ontwikkeld zijn, te testen op hun effectiviteit op sarcomen. Er is dan minder onderzoek nodig, omdat de bijwerkingen van het medicijn al bekend zijn. ‘We doen nu bijvoorbeeld samen met het Leiden Academic Centre for Drug Research (LACDR) onderzoek waarbij we kijken of bestaande medicijnen de groei van sarcomen remmen of gevoeliger maken voor chemotherapie.’

 

Patiëntenzorg botkanker LUMC

Stamcellen als remedie

Leiden heeft een lange geschiedenis in het behandelen van bloedcelkanker. Het onderzoek naar betere therapieën staat nooit stil. Er wordt nu onder meer gewerkt aan een ‘levend geneesmiddel’.

 


Stamceltransplantatie
Het LUMC behandelt veel patiënten met verschillende vormen van bloedcelkanker, zoals leukemie, lymfeklierkanker en multipel myeloom (ziekte van Kahler). In 1968 was het LUMC betrokken bij de eerste beenmergtransplantatie die werd uitgevoerd bij een leukemiepatiënt. Bij zo’n transplantatie wordt het beenmerg van de patiënt eerst afgebroken met chemo- of radiotherapie. Vervolgens krijgt hij of zij nieuwe stamcellen toegediend van een donor. ‘Die bloedvormende stamcellen zijn heel robuust,’ vertelt hoogleraar Hematologie Hendrik Veelken. ‘Die vinden hun weg naar het beenmerg en bouwen een heel nieuw bloedvormend systeem en een goed afweersysteem dat nodig is om virussen of andere ziekteverwekkers te kunnen aanvallen.’ Afweercellen van de donor kunnen ook kankercellen van de patiënt aanvallen die door chemotherapie of radiotherapie niet meer vernietigd kunnen worden. Onderzoek hiernaar is een van de centrale onderzoeksthema’s van de afdeling Hematologie.

Tegenwoordig is het meestal niet meer nodig om beenmerg af te nemen bij een donor om stamcellen te kunnen oogsten. Door de donor een groeihormoon toe te dienen kan er simpelweg bloed geprikt worden. In het lab worden dan de stamcellen uit dat bloed gewonnen en vervolgens aan de patiënt toegediend.


Levend geneesmiddel
Hoogleraar Fred Falkenburg en universitair hoofddocent Hematologie Mirjam Heemskerk werken met hun onderzoeksgroepen aan het zogenoemd levend genees-middel. Dit bestaat uit donorafweercellen die tijdens of na de stamceltransplantatie worden toegediend om eventuele achtergebleven kankercellen op te ruimen. Hiervoor worden T-cellen, een bepaald type afweercel, uit het bloed van een donor in het laboratorium zodanig bewerkt dat ze de tumorcellen van een kankerpatiënt kunnen aanvallen.


T-celreceptor-gentherapie
‘De uitdaging is om te zorgen dat alleen de kwaadaardige cellen worden aangevallen en niet de gezonde weefsels. Hiervoor is het heel belangrijk om de juiste T-cellen te selecteren’, aldus Heemskerk. Haar onderzoeksgroep heeft nu twee T-celreceptoren ontdekt die alleen op tumorcellen reageren en niet op gezonde cellen. Deze receptoren zijn een soort sensoren aan de buitenkant van een T-cel waarmee ze de

omgeving aftasten. Wanneer T-cellen iets gevaarlijk tegenkomen, zoals een virus, maar ook een kankercel, kunnen zij proberen dit onschadelijk te maken. ‘We onderzoeken nu of we deze T-celreceptor kunnen overzetten naar de eigen afweercellen van de patiënt. Dat noemen we ook wel T-celreceptor-gentherapie.’ Het onderzoek richt zich nu in eerste instantie op eierstokkanker, maar het principe is ook voor andere soorten kanker te gebruiken.’

Door de juiste receptoren op een T-cel (afweercel) te zetten vallen T-cellen geen gezond weefsel meer aan, maar alleen de tumor. Door de juiste receptoren op een T-cel (afweercel) te zetten valt deze cel de tumor aan.

Door de juiste receptoren op een T-cel (afweercel) te zetten vallen T-cellen geen gezond weefsel meer aan, maar alleen de tumor. Door de juiste receptoren op een T-cel (afweercel) te zetten valt deze cel de tumor aan.

Innovatie in behandeling en zorg

De behandeling en zorg rondom kanker wordt steeds geavanceerder. Zo kunnen chirurgen veel preciezer gaan opereren en komen er therapeutische vaccins om het eigen immuunsysteem van de patiënt aan te sporen de kanker te bestrijden. Ook wordt er gewerkt aan betere vroegdiagnostiek en is er veel meer oog voor levenskwaliteit na genezing.


Vroege detectie
Hoe eerder tumorcellen worden aangepakt, hoe beter. Bij het LUMC speurt universitair hoofddocent Wilma Mesker van de afdeling Heelkunde naar manieren om kanker eerder op te sporen. ‘We zoeken als het ware naar de handtekening van een tumor’, vertelt ze. ‘In het bloed kunnen er al in een heel vroeg stadium aanwijzingen zijn dat er een tumor in het lichaam groeit. We richten ons op eiwitten die de tumor, of het lichaam als reactie hierop,  produceert en in het bloed terechtkomen. We gebruiken daarvoor massaspectrometrie, een techniek waarmee je moleculen kunt identificeren. Hoe eerder een tumor gevonden wordt, hoe adequater de patiënt behandeld kan worden, met betere kansen  voor overleving.’ Momenteel wordt de test landelijk getoetst bij erfelijk belaste patiënten. Mesker hoopt uiteindelijk een simpele bloedtest te ontwikkelen voor bij de huisarts.


Therapeutisch vaccin
‘We leren steeds meer over de belangrijke rol van het afweersysteem bij kanker, vertelt Sjoerd van der Burg, hoogleraar Immuuntherapie bij het LUMC. ’Chemotherapie wordt bijvoorbeeld al heel lang toegepast om kankercellen te doden, maar pas sinds deze eeuw weten we dat het ook effect heeft op het immuunsysteem. Zo blijkt chemotherapie soms de afweer tegen de tumor te stimuleren. We onderzoeken nu hoe we dit positieve effect kunnen versterken.’ 

Van der Burg werkt aan een therapie om vormen van kanker te bestrijden die ontstaan door het humaan papillomavirus (HPV). Hij onderzoekt of een

therapeutische vaccin een afweerreactie opwekt tegen cellen die door HPV zijn aangetast. Dit experimentele medicijn is getest bij patiënten met een voorstadium van schaamlipkanker. Een deel van hen genas volledig. Hetzelfde vaccin bleek niet in staat om een krachtige afweerreactie op te wekken bij patiënten met baarmoederhalskanker. Daar komt nu verandering in. ‘We kijken onder meer hoe we dit vaccin samen met chemotherapie kunnen inzetten om een zo krachtig mogelijk effect op een al ontwikkelde tumor te bereiken’, aldus Van der Burg.

Het therapeutisch vaccin waar Van der Burg onderzoek naar doet is ontwikkeld door het LUMC en ISA Pharmaceuticals.

Het therapeutisch vaccin waar Van der Burg onderzoek naar doet is ontwikkeld door het LUMC en ISA Pharmaceuticals.


Tumoren licht laten geven
Bij de meeste vormen van kanker is een operatie nog steeds een heel belangrijk onderdeel van de behandeling. ’Als mensen genezen van kanker komt dat vrijwel altijd doordat we de tumor goed hebben verwijderd’, vertelt Rob Tollenaar, hoogleraar Chirurgie. De chirurgische technieken worden steeds beter waaronder de fluorescentie-geleide chirurgie. Leidse wetenschappers ontwikkelen fluorescente stoffen die aan tumorcellen hechten, waardoor de tumor tijdens de operatie oplicht en door de chirurg heel nauwkeurig kan worden verwijderd. Ook zoeken ze naar stoffen die vitale weefsels in beeld brengen, zoals zenuwen en bloedvaten. ‘Dankzij deze ontwikkelingen zullen we in de toekomst in staat zijn om effectiever te opereren met minder beschadiging van gezond weefsel’, aldus Tollenaar.

Het fluorescende licht is niet met het blote oog te zien. Door het gebruik van een camera met een speciaal filter ziet de chirurg via een scherm de opgelichte tumor.

Het fluorescende licht is niet met het blote oog te zien. Door het gebruik van een camera met een speciaal filter ziet de chirurg via een scherm de opgelichte tumor.


Ook met brachytherapie, een inwendige vorm van bestralen, wordt geprobeerd het weefsel rond de tumor zo veel mogelijk te sparen. Tijdens de operatie wordt de stralingsbron zo dicht mogelijk bij de tumor gebracht, waardoor de kankercellen doodgaan met zo min mogelijk schade aan de gezonde cellen. Bij patiënten met gynaecologische tumoren wordt dit al toegepast. Of patiënten met endeldarmkanker ook profijt hebben van brachytherapie wordt momenteel onderzocht.


Teleconsult
Leiden loopt landelijk voorop in het evalueren van de uitkomsten van de zorg. ‘Het gaat er dan niet alleen om of de operatie goed is verlopen, maar ook om andere uitkomsten die er voor de patiënt toe doen. ‘Zijn de seksuele functies nog intact en kan de patiënt de hond nog uitlaten bijvoorbeeld. Dat noemen we value based healthcare’, vertelt Tollenaar. Hij is zelf een van de initiatiefnemers van DICA, een instituut dat zorguitkomsten in kaart brengt. Het LUMC zet daarna flink in op e-health, zorg die gebruikt maakt van digitale mogelijkheden. Als voorbeeld noemt hij het teleconsult, waarbij een patiënt niet naar het ziekenhuis hoeft te komen, maar via telefoon of Skype met de arts contact heeft.

 

Dutch Institute for Clinical Auditing

Medicijnen op maat

Er komen steeds meer medicijnen die op specifieke kenmerken van een tumor gericht zijn. De toepassing van chemotherapie wordt nog steeds verbeterd.


Doelgerichte therapie
Chemotherapie is een nog steeds veel gebruikte behandeling tegen kanker. De middelen die hierbij gebruikt worden zijn gericht op sneldelende cellen en treffen daardoor niet alleen de tumorcellen, maar ook bijvoorbeeld de cellen in de darmen en haarzakjes. Hierdoor ontstaan diarree en haaruitval. 'Er komen nu steeds meer medicijnen die specifiek een molecuul remmen waarvan de groei van de tumor afhankelijk is. Welk molecuul kan per tumorsoort verschillen en hangt af van de mutaties die er in een cel zijn opgetreden', vertelt hoogleraar Klinische Farmacie Henk Jan Guchelaar. Een behandeling met zo'n medicijn wordt ook wel doelgerichte therapie genoemd.


Combinatietherapieën
Hoogleraar Medische Oncologie Hans Gelderblom is een van de hoofdonderzoekers van de DRUP-studie. Hierin worden patiënten met vergevorderde of uitgezaaide kanker behandeld op basis van de kenmerken van de tumor. ‘We onderzoeken in deze studie of medicijnen die al zijn goedgekeurd voor een bepaalde tumorsoort ook bij andere tumorsoorten werkzaam zijn. Lastig is dat een tumor meestal bestaat uit cellen met verschillende kenmerken en een doelgericht medicijn maar tegen één zo'n kenmerk werkzaam is. De zogenaamde heterogeniteit van de tumor zorgt ervoor dat vaak een deel van de tumorcellen ongevoelig is voor bepaalde medicatie en de tumor kan blijven groeien. In de toekomst zullen daarom vaker combinatietherapieën worden gegeven. Dat betekent dat meerdere medicijnen tegelijk worden ingezet zodat alle tumorcellen worden aangepakt', vertelt Gelderblom.

Medicijnen op maat


Chemotherapie verbeteren
Chemotherapie blijft ook ingezet worden tegen kanker, maar met steeds minder schadelijke bijwerkingen. ‘Bestaande chemotherapie proberen we te verbeteren door de gebruikte stoffen net iets te veranderen,’ vertelt onderzoeker en hoogleraar Sjaak Neefjes. Doxorubicine, bijvoorbeeld, werkt goed tegen kankercellen, maar is ook schadelijk voor het hart. 'We proberen beter te begrijpen hoe die bijwerking ontstaat en we kijken of we de stof zo kunnen aanpassen dat deze nog wel tegen kanker werkt, maar minder bijwerkingen geeft’, aldus Neefjes.
Een ander probleem bij chemotherapie is dat bij een deel van de patiënten sommige middelen niet goed afbreken. Guchelaar: ‘Sinds 2013 doen we vooraf een test bij patiënten die chemotherapie krijgen met fluoropyrimidines. Als zij stoffen zoals 5-fluorouracil of capecitabine niet goed kunnen afbreken geven we ze een verlaagde dosis. Met deze chemotherapie op maat kunnen we nu de helft van de bijwerkingen voorkomen. We blijven onderzoek doen naar betere testen om nog meer mensen de soms ernstige bijwerkingen te kunnen besparen.’


Medicijnontwikkeling
Leiden biedt voor het ontwikkelen van doelgerichte medicijnen unieke mogelijkheden. ‘We hebben hier onder meer onderzoekers die doelwitten kunnen vinden, chemici die stoffen kunnen synthetiseren, een hoogwaardige Good Manufacturing Practice-faciliteit (GMP) in het LUMC om geneesmiddelen te produceren en het Centre for Human Drug Research (CHDR) dat stoffen op proefpersonen kan testen’, somt Neefjes op. ‘Met al deze partners wordt een drug development board ontwikkeld dat onderzoekers met een idee voor een nieuw geneesmiddel op weg kan helpen.’ Op deze manier kan in Leiden de volgende stap gemaakt worden in medicijnontwikkeling voor kanker.


DRUP-studie
Onderzoeksproject European Lead Factory (medicinale chemie)

 

Kanker en erfelijkheid

Sommige mensen hebben aanleg om kanker te krijgen. Al bij de geboorte kunnen er mutaties in het erfelijk materiaal zitten die de kans op het krijgen van kanker verhogen. Onderzoekers nemen deze mutaties onder de loep om meer te weten te komen over hoe kanker ontstaat.


Mutaties die de kans op kanker vergroten
DNA bevindt zich in alle cellen van ons lichaam en is opgedeeld in genen. Gedurende ons leven treden er af en toe veranderingen op in ons DNA, die we mutaties noemen. Die mutaties kunnen meestal geen kwaad, maar wanneer ze in bepaalde genen zitten, kan dit leiden tot kanker. Het kan ook voorkomen dat je geboren wordt met al gemuteerde genen, omdat die mutaties ‘in je familie’ zitten.Je kunt bijvoorbeeld mutaties in de zogenaamde ‘borstkankergenen’ BRCA1 en BRCA2 bij je geboorte meekrijgen. Van mutaties in deze genen is bekend dat ze de kans op borst- en eierstokkanker enorm vergroten, maar in veel andere gevallen van familiaire kanker is het niet duidelijk welk gemuteerd gen de boosdoener is. Vanuit verschillende invalshoeken doen wetenschappers van het LUMC hier onderzoek naar.

Filmster Angelina Jolie liet preventief haar borsten verwijderen omdat zij een erfelijke mutatie in het BRCA1-gen heeft. Foto: people magazine

Filmster Angelina Jolie liet preventief haar borsten verwijderen omdat zij een erfelijke mutatie in het BRCA1-gen heeft. Foto: people magazine


Op zoek naar andere genen
‘In het LUMC zien we mensen bij wie een bepaalde tumorsoort vaker in de familie voorkomt dan je op grond van toeval zou verwachten. Dat is bij ongeveer 5 tot 10 procent van de kankerpatiënten het geval’, vertelt Christi van Asperen, hoogleraar Klinische Genetica. ‘We onderzoeken dan of er in die familie een mutatie in een bekend gen voorkomt dat de kans op kanker vergroot. Zo’n mutatie vinden we maar bij ongeveer een kwart van die families. We zoeken in nationale en internationale studies daarom naar andere genen die een rol spelen bij het ontstaan van erfelijke borst- en eierstokkanker. Daarbij moet je goed opletten dat je onderscheid maakt tussen onschuldige mutaties en mutaties die ten grondslag liggen aan de ziekte. Met deze kennis kunnen we mensen met veel kanker in de familie goed informeren over hun kans op de ziekte.’


Herstel van DNA-breuken
Hoogleraar Genoomstabiliteit Marcel Tijsterman doet onderzoek naar erfelijkheid op moleculair niveau. ‘Wij kijken wat er precies in de cel gebeurt bij mutatie van een gen: hoe veroorzaakt de DNA-verandering in een gen een verhoogde kans op kanker? Mutaties in BRCA1 en BRCA2 zorgen er bijvoorbeeld voor dat breuken

in het DNA niet goed hersteld worden. Hierdoor ontstaan er weer makkelijker mutaties in andere genen en dat sneeuwbaleffect verhoogt het risico op kanker. “We onderzoeken ook andere genen die betrokken zijn bij het herstel van schade aan het DNA, en in welke mate die bijdragen aan erfelijke en sporadische gevallen van kanker. Zo willen we komen tot een volledig begrip van de ontstaansgeschiedenis van deze complexe ziekte’, aldus Tijsterman.

Kanker en erfelijkheid


Paspoort van de tumor
Kankercellen kunnen zich ongeremd delen, maar hebben vaak ook eigenschappen die ze kwetsbaar maakt. ‘Het mechanisme achter het ontstaan van kanker vertelt ons meer over die zwakke plekken. We zoeken naar strategieën om daar gebruik van te maken bij de behandeling’, aldus Tijsterman. Hij denkt dat wetenschappers in de toekomst het hele genoom van een tumor kunnen bepalen, als een soort ‘paspoort’ van de tumor. Op die manier kunnen kankerpatiënten een behandeling op maat krijgen, die specifiek gericht is op hun tumor.’

 

Hebon, onderzoek naar erfelijke borst- en eierstokkanker

Experts

  • Hendrik Veelken
  • Sjaak Neefjes
  • Christi van Asperen
  • Marcel Tijsterman
  • Peter ten Dijke
  • Peter Devilee
  • Fred Falkenburg
  • Judith Bovée
  • Rob Tollenaar
  • Sjoerd van der Burg
  • Henk-Jan Guchelaar
  • Maarten Vermeer
  • James Hardwick
  • Ferry Ossendorp
  • Martine Jager
  • Arjan Lankester
  • Lioe-Fee de Geus-Oei
  • Cock van de Velde
  • Martin Taphoorn
  • Carien Creutzberg
  • Corrie Marijnen
  • Pancras Hogendoorn
  • Sylvestre Bonnet
  • Hermen Overkleeft
  • Gilles van Wezel
  • Mario van der Stelt
  • Hans Gelderblom

Hendrik VeelkenHoogleraar Hematologie / Hoofd Hematologie

Topics: immunopathogenesis of malignant lymphoma

+31 (0)71 5262267

Sjaak NeefjesHoogleraar Chemische Immunologie

Topics: Immunologie, geïnfecteerde afweercellen

+31 (0)71 526 3800

Christi van AsperenHoogleraar Klinische Genetica

Topics: Oncogenetica, familiaire borst- en eierstokkanker

+31 (0)71 526 6060

Marcel TijstermanHoogleraar Genoomstabiliteit

Topics: DNA-reparatie, genetische mutaties, evolutie, kanker

+ 31 (0)71 526 9669

Peter ten DijkeHoogleraar Moleculaire celbiologie

Topics: Tumorcellen, botvorming, veroudering

+31 (0)71 527 9270

Peter DevileeHoogleraar Tumorgenetica

Topics: Erfelijkheid van kanker, preventie van kanker, borstkanker, paraganglioom, BRCA1, BRCA2, genetische risicofactoren, genetische testen

+31 (0)71 526 9510

Fred FalkenburgHoogleraar Hematologie

+31 (0)71 526 2271

Judith BovéeHoogleraar Pathologie

Topics: sarcoom, pathologie, ontwikkeling van tumoren

+31 (0) 71 526 6617

Rob TollenaarHoogleraar Oncologie

Topics: Chirurgische oncologie, erfelijke borstkanker

+31 (0)71 526 4039

Sjoerd van der BurgHoogleraar Immunotherapie van solide tumoren

Topics: Immunologie, immunotherapie van kanker, tumorimmunologie, immunomonitoring

+31 (0)71 526 1180

Henk-Jan GuchelaarHoogleraar Klinische Farmacie

Topics: Farmacie, farmacogenetica, kanker

+31 (0)71 526 2790

Maarten VermeerHoogleraar Klinische Dermatologie

Topics: huidlymfomen, huidkanker

+31 (0)71-5262497

James HardwickHoogleraar Maag-Darm-Leverziekten

+31 (0)71 526 53 64

Ferry OssendorpHoogleraar Vaccin-biologie

Topics: Immuunsysteem, vaccinatie, tumoren, infectieziekten

+31 (0)71 526 3800

Martine JagerHoogleraar Oogheelkunde

Topics: oogmelanoom

+31 (0)71 526 3097

Arjan LankesterHoogleraar Kindergeneeskunde

Topics: stamceltransplantatie

Lioe-Fee de Geus-OeiHoogleraar Nucleaire geneeskunde

Topics: beeldvorming van tumoren met behulp van FDG PET/CT-scan

+31 (0)71 526 4376

Cock van de VeldeHoogleraar Chirurgische Oncologie

+31 (0)71 526 2309

Martin TaphoornHoogleraar Neuro-oncologie

+31 (0)71 526 2197

Carien CreutzbergHoogleraar Radiotherapie van Gynaecologische Tumoren

+31 (0)71 526 51 20

Corrie MarijnenHoogleraar Klinische Radiotherapie

Pancras HogendoornHoogleraar Pathologie/ Decaan LUMC

Topics: Bot en weke delen tumor pathologie

+31 (0)71 526 2559

Sylvestre BonnetUniversitair hoofddocent

Topics: Biomimetics, light activation, lipid bilayers, metallodrugs, photocatalysis, theology of law, photopharmacology, metallodrugs, liposomes

+31 (0)71 527 4260

Hermen OverkleeftHoogleraar Bio-organische Synthese

Topics: Bio-organische chemie, immunologie

+31 (0)71 527 4342

Gilles van WezelHoogleraar Moleculaire Biotechnologie

Topics: Antibiotica en resistentie, moleculaire microbiologie, microbiële interacties in de bodem, moleculaire schakelaars, genomics

+31 (0)71 527 4310

Mario van der SteltUniversitair hoofddocent

Topics: Medicinale chemie, medische marijuana, chemische biologie, drug discovery, activity-based protein profiling

+31 (0)71 527 4768

Hans GelderblomHoogleraar Experimentele oncologische farmacotherapie

Topics: Sarcomen, fase I onderzoek en oncologische farmacogenetica

+31 (0)71 526 3459

Onderwijs

De ontwikkelingen op het gebied van kankeronderzoek en nieuwe kankertherapieën gaan razendsnel. Verschillende vormen van kanker worden veelvuldig en vanuit diverse invalshoeken belicht bij de studies Geneeskunde, Biomedische wetenschappen en Farmacie in Leiden en bij de studie Klinische technologie, die gezamenlijk door TU Delft, LUMC en Erasmus MC wordt aangeboden.

De halve minoren Immunotherapy of cancer en Molecular targets and cancer therapy zijn helemaal gewijd aan onderzoek naar nieuwe methoden om kanker te behandelen. Master-studenten kunnen zich ontwikkelen tot medisch onderzoeker tijdens de masters Biomedical Sciences of zich verder verdiepen in de geneesmiddelenontwikkeling tijdens de master Drug & target discovery.

Geneeskundestudenten kunnen de master Geneeskunde (coschappen) volgen om basisarts te worden en zich daarna specialiseren tot bijvoorbeeld internist, chirurg, radiotherapeut, radioloog of nucleair geneeskundige.

In cursussen die LUMC-Campus Den Haag aanbiedt komt kanker aan bod in relatie tot Public Health.

Outreach & nieuws

Nieuws

Agenda