Universiteit Leiden Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Internationaal Belastingrecht

Onderzoek

Vanuit verschillende disciplines werken onderzoekers van de Universiteit Leiden samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen. U vindt hier een voorbeeld op het gebied van rechtsgeleerdheid.

Overzicht wetenschapsdossiers

Onderzoek

Een beter internationaal belastingsysteem

Mazen in de internationale belastingwetgeving werken oneigenlijk gebruik van belastingregels door multinationals in de hand. Juristen van de Universiteit Leiden onderzoeken hoe de complexe (inter)nationale belastingstelsels beter op elkaar kunnen worden afgestemd om tot een beter belastingsysteem te komen.

Mondiale belastingpuzzel

Bedrijven opereren steeds mondialer, maar belastingstelsels zijn nog steeds met name nationaal georganiseerd. Voor internationale bedrijven betekent dit enerzijds dubbele belasting en toenemende administratieve lasten. Anderzijds kunnen multinationals ook slim gebruik maken van verschillen tussen belastingregels van landen om zo hun belastingdruk te verlagen. Om dit tij te keren overwegen staten over de hele wereld om hun nationale belastingstelsels en bilaterale fiscale overeenkomsten aan te passen. Tegelijkertijd proberen staten een gunstig belastingklimaat voor bedrijven te creëren, omdat dat goed is voor hun eigen economie. Onderzoekers van de Universiteit Leiden zoeken naar oplossingen van deze complexe puzzel, die uiteindelijk iedere burger raakt in het hart én in de portemonnee. Want: hoe lang is de situatie houdbaar, waarbij individuen het gevoel hebben trouw belasting te betalen en internationale bedrijven bijna niets?

Brievenbusmaatschappijen

Elk land heeft zijn eigen belastingwetgeving. Om grensoverschrijdende handel te vergemakkelijken en dubbele belastingheffing te voorkomen, moeten landen hun bevoegdheid voor het heffen van belasting op elkaar afstemmen. Dat doen zij door bilaterale belastingverdragen te sluiten waarin is afgesproken welke staat over bepaalde inkomensbestanddelen belasting mag heffen. Het grote stelsel van bilaterale verdragen kan echter niet helemaal voorkomen dat   burgers en bedrijven soms toch dubbele belastingen betalen. Andersom geven internationale verschillen in belastingstelsels en gaten in belastingverdragen ook  ruimte voor belastingontwijking. Multinationals kunnen via deze bilaterale verdragen de belastingdruk op hun winst zo vaak tot een minimum beperken. Een veelvoorkomende vorm van belastingreductie is de praktijk van brievenbusmaatschappijen. Dit zijn bedrijven die alleen een postadres hebben maar waar weinig mensen daadwerkelijk werken. Zij sluizen via Nederland geld naar belastingparadijzen zoals Cyprus en de Kanaaleilandendoor gebruik te maken van het uitgebreide Nederlandse netwerk van belastingverdragen.

Internationale regels

De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling in Parijs (OESO) werkt aan internationale richtlijnen om de effectiviteit van belastingheffing op grensoverschrijdende handel te vergroten. Daarnaast is de Europese Commissie in 2014 diverse staatssteunonderzoeken gestart naar het gebruik van fiscale structuren door multinationals in Ierland, Nederland en Luxemburg. De Universiteit Leiden neemt deel aan dit debat door het organiseren van seminars en symposia, en heeft regelmatig contact met personen werkzaam binnen de OESO en de Europese Commissie over internationale belastingregels.

Diepgewortelde kennis

Het International Tax Center en de afdeling Belastingrecht van de Universiteit Leiden bezitten diepgewortelde kennis over dit soort vraagstukken. De onderzoekers bekijken het (inter)nationaal belastingrecht vanuit verschillende disciplines en invalshoeken: hoe luiden de bestaande nationale en internationale regels, en kunnen die naast elkaar bestaan zonder tegenstrijdigheden op te leveren? Hoe moeten instanties die regels toepassen? Hoe zouden de regels, volgens de basisprincipes van het belastingrecht, eigenlijk moeten luiden? En hoe kunnen organisaties zoals de OESO belastingregels veranderen?

Meer informatie:
International Tax Center Leiden
Afdeling Belastingrecht

Multinationals en belastingen

Een toenemend aantal multinationals heeft de laatste jaren het nieuws gehaald door opportunistische fiscale planning. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de Europese Commissie nemen deze gevallen nu onder de loep en kijken of bestaande internationale belastingregels nog houdbaar zijn. Leidse onderzoekers ontwikkelden hiervoor toetsingsmodellen en pleiten voor duidelijker regels.


Europese staten en beleidsvrijheid

Om belastingontwijking door multinationals tegen te gaan moeten Europese staten hun belastingbeleid aanpassen. De lidstaten van de Europese Unie zullen het aanpassen van hun nationale wetgeving echter moeten afstemmen op de Europese regels. Dit vormt een ingewikkelde juridische puzzel. Onderzoek door het International Tax Center levert concrete inzichten op over hoe nationale en internationale regels zich tot elkaar verhouden, en hoe regels zo kunnen worden aangepast dat ze naast elkaar kunnen bestaan. Dit is waardevolle kennis voor regeringen en Europese organen zoals de OESO. Zo ontwikkelde Sjoerd Douma, hoogleraar Internationaal en EU Belastingrecht, een toetsingsmodel waarmee kan worden beoordeeld hoe de tegengestelde uitgangspunten van nationale fiscale soevereiniteit en het Europese vrije verkeer met elkaar

kunnen worden verzoend. Dit model wordt toege-past op de maatregelen die de OESO voorstelt om belastingontwijking door multinationals tegen te gaan.

Nederlandse belastingverdragen

Multinationals vestigen brievenbusmaatschappijen in ons land vanwege het gunstige belastingklimaat. 

Multinationals en belastingen

Zij gebruiken de Nederlandse belastingverdragen om oneigenlijk fiscaal voordeel te behalen. Om dit te voorkomen bepleit onderzoeker Jan Vleggeert dat Nederland stopt met het afgeven van zogenoemde vaststellingsovereenkomsten aan brievenbusmaatschappijen. Dit zijn afspraken die de overheid maakt met multinationals en andere belastingbetalers om de toepassing van belastingregels in specifieke situaties te verduidelijken. Door deze vaststellingsovereenkomsten kunnen brievenbusmaatschappen vooraf zekerheid verkrijgen over de fiscale gevolgen van voorgenomen transacties, wat oneigenlijk gebruik in de hand kan werken.

Vermeende staatssteun

Het onderzoek naar belastingontwijking door multinationals richt zich ook op de vraag of de afspraken die lidstaten van de Europese Unie maken met multinationals over het reduceren van hun belastingtarieven kunnen worden geïnterpreteerd als onwettige staatssteun. Staatssteun geeft bedrijven oneerlijke voordelen en is illegaal volgens Europese wetgeving, tenzij de Europese Commissie dit goedkeurt. Zo kan het

Multinationals en belastingen

bijvoorbeeld zijn dat als een internationale moedermaatschappij in Nederland wordt vrijgesteld van het betalen van belasting op dividenden (een uitkering van de winst aan de aandeelhouders van het bedrijf), waar de betaling van dit dividend fiscaal aftrekbaar was voor de dochtermaatschappij in het buitenland, dit als staatssteun wordt aangemerkt. Multinationals gebruiken deze constructie veelvuldig; in de praktijk zijn hier zeer aanzienlijke bedragen mee gemoeid. De Europese Unie heeft dit probleem onderkend, en een

Europese richtlijn aangenomen om deze constructie in de toekomst niet meer mogelijk te maken. Of de nieuwe richtlijn daadwerkelijk effectief zal zijn is een belangrijk onderwerp van onderzoek.

Maatschappelijk verantwoord ondernemen en ethiek

Steeds vaker wordt de vraag gesteld hoe belastingen ingebed moeten worden in het beleid van multinationals over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Leidse onderzoekers hebben hiervoor concrete suggesties gedaan. Ze geven advies en begeleiding aan bedrijven en aan de maatschappij als geheel over het omgaan met de ethische aspecten van belastingplanning.

Een mondiaal belastingverdrag

Multinationals spelen in op gaten in belastingverdragen die staten met elkaar hebben gesloten. Een oplossing om deze gaten in één klap te dichten is het opstellen van een centraal, mondiaal verdrag. Of zo’n megaverdrag haalbaar is wordt in Leiden onderzocht.


Gaten in fiscale regelgeving

Belastingverdragen tussen landen werden oorspronkelijk opgesteld om dubbele belastingheffingen te voorkomen en bedrijven te stimuleren om economische activiteiten over de grenzen te ontplooien. Tot een aantal jaar geleden werden deze verdragen vooral onderzocht op overlap in regelgeving. Maar dikwijls zitten er ook gaten in de afspraken tussen landen waarop multinationals inspelen. Zo'n gat treedt bijvoorbeeld op bij hybride entiteiten: ondernemingen die door de staten waarin ze gevestigd zijn fiscaalrechtelijk verschillend worden gekwalificeerd. Zo gebeurt het dat de ene staat – die zijn eigen nationale regels toepast – een onderneming niet aanduidt als zakelijk belastingbetaler. In zo’n geval laat het de belastingheffing over aan een andere staat, bijvoorbeeld die staat waar de aandeelhouders of partners zijn gevestigd. Als de andere staat hetzelfde zou doen, zal in geen van de betrokken staten belastingheffing plaatsvinden.

Wereldwijd 4000 belastingverdragen

Om dit soort gaten in de fiscale regelgeving tussen landen op te vullen, moeten verdragen worden aangepast. Er bestaan wereldwijd bijna 4000 bilaterale belastingverdragen. ‘Als je ze allemaal wilt aanpassen om ze te laten aansluiten op de huidige maatschappelijke normen en waarden, dan zouden verdragsonderhandelaars met hun koffertje de wereldrond moeten reizen om in alle partnerlanden onderhandelingen te voeren.  Dat is natuurlijk ondoenlijk’, aldus onderzoeker Dirk Broekhuijsen. De vraag is of en hoe je het voor elkaar kunt krijgen om alle verdragen in één keer aan te passen.

Megaverdrag

Een veelbelovende oplossing is het multilaterale verdrag, ook wel het ‘megaverdrag’ genoemd. Een complicerende factor is dat het bestaande internationale belastingrecht is gebaseerd op bilaterale verdragen.

Leden van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling © Emuzesto, Wikimedia Commons

Leden van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling © Emuzesto, Wikimedia Commons

Deze geven de meeste ruimte voor maatwerk; een door Nederland gesloten belastingverdrag met België ziet er anders uit dan het belastingverdrag met Ethiopië, omdat er in beide situaties heel andere belangen op het spel staan. Een megaverdrag is volgens Leidse onderzoekers alleen haalbaar als in het ontwerp van het verdrag ruimte wordt gemaakt voor landen om bilaterale afspraken op te nemen.


Politieke wil

Het onderzoek naar deze vraag is extra relevant omdat er op dit moment in de wereld veel politieke wil is om naar zo'n oplossing toe te werken. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) is begonnen met een project over dit onderwerp. De G20-landen hebben begin dit jaar ook een opdracht gegeven aan de OESO om zo'n mega-belastingverdrag op te stellen. Broekhuijsen: 'Of die G20-landen dat mega-verdrag uiteindelijk ook gaan accepteren is op dit moment nog maar zeer de vraag. Niemand weet nog wat er precies in komt te staan, dus er is nog een lange weg te gaan.'

De basis van wetgeving

Door globalisering komen nationale en internationale belastingnormen steeds vaker met elkaar in conflict. Een herziening van de fiscale wetgeving lijkt daarom noodzakelijk. Dat heeft niet alleen te maken met problematiek rondom multinationals, maar ook met veranderende maatschappelijke normen over het verdelen van de belastingdruk. Fundamenteel onderzoek naar de basis van wetgeving maakt inzichtelijk waar regels ooit voor waren opgesteld, en leert ons meer over de relevantie van huidige regels en wetten.


Globalisering

Veel van de huidige tegenstrijdigheden tussen nationale en internationale wetgeving komen voort uit voortschrijdende globalisering. Honderd jaar geleden bestonden er nog nauwelijks grensoverschrijdende situaties, en schreven staten hun wetgeving op basis van lokale situaties', vertelt hoogleraar Belastingrecht Henk Vording. Hij onderzoekt hoe je ervoor zorgt dat de nationale belastingregels beter bestand zijn tegen de globalisering, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van een eigen fiscaal regime voor multinationals

of door het heroverwegen van de fiscale behandeling van eigen en vreemd vermogen. Daarnaast heeft hij laten zien dat de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie in Luxemburg niet kan leiden tot het creëren van een stabiele fiscale omgeving voor grensoverschrijdende activiteiten.

Fundamentele vragen

In Nederland speelt op dit moment een discussie of het belastingstelsel moet worden aangepast, om de 

De basis van wetgeving

regels eenvoudiger te maken. Aan elke belastinghervorming liggen fundamentele vragen ten grondslag over de balans tussen het doel van belastingheffing en de praktische haalbaarheid van hervormingen. Alle nationale en internationale belastingregels hebben daarmee uiteindelijk hun wortels in de politieke filosofie – in ons denken over het juist verdelen van de lasten over de leden van de maatschappij.  Op een meer praktisch niveau zijn de spelregels van fiscaal beleid van belang: hoe betrek je alle stakeholders, en hoe creëer je een eerlijk evenwicht tussen concurrerende belangen? Het zeer technisch-juridische taalgebruik dat vaak wordt gebruikt bij het bespreken van hervormingen, kan het zicht op deze belangen vertroebelen. Zo heeft de wetgever niet altijd alle informatie over de belangen van bedrijven tot zijn beschikking, bijvoorbeeld over de invloed van wijzigingen in de belastingtarieven op hun investeringsbeslissingen. Het wetgevende proces, waarin ook bedrijven worden geraadpleegd, zal daarom bepaalde prikkels moeten bevatten om bedrijven te stimuleren hun belangen kenbaar te maken.

Rechtsbeginselen

Nationale en internationale belastingregels veranderen voortdurend. Bedrijven stellen zich in op fiscale regels die vandaag gelden, en passen hun bedrijfsstructuur hier op aan. Maar wat als die regels volgend jaar alweer anders zijn, of met terugwerkende kracht nieuwe belastingregels worden ingevoerd? Komen de belangen van belastingplichtigen niet te zeer in het gedrang door voortdurende verandering van fiscale spelregels? En is het niet in strijd met het principe van rechtszekerheid? Of kan van bedrijven worden verlangd dat zij bij het maken van hun zakelijke beslissingen anticiperen op veranderingen in fiscale regelgeving? De juridische traditie heeft altijd benadrukt dat rechtspersonen moeten kunnen vertrouwen op de bestaande wetgeving. Economen betogen echter dat marktwerking de effectiefste wijze is om verandering, waaronder wijzigingen in wetgeving, het hoofd te bieden. Leidse experts op het gebied van belastingrecht dragen bij aan het overbruggen van de kloof tussen deze economische en juridische tradities.

Experts

Wetenschappers in dit multidisciplinaire onderzoeksgebied

  • Prof. dr. Sjoerd Douma
  • Prof. dr. Tanja Bender
  • Dr. Arnaud Booij
  • Dirk Broekhuijsen LL.M.
  • Prof. dr. Frank Engelen
  • Prof. dr. Hans Gribnau
  • Anna Gunn MA, LL.M
  • Drs. Jan Kruithof
  • Prof. dr. Allard Lubbers
  • Mr. dr. Madeleine Merkx
  • Prof. dr. Kees van Raad
  • Mr. dr. Jan Vleggeert
  • Prof. dr. Henk Vording

Prof. dr. Sjoerd DoumaHoogleraar Internationaal en EU belastingrecht

Topics: internationaal en Europees belastingrecht, multinationals en belastingheffing, grensoverschrijdende transacties, transfer pricing

+31 (0)71 527 8810

Prof. dr. Tanja BenderHoogleraar Internationaal belastingrecht

Topics: internationaal belastingrecht, verdragsrecht, belastingverdragen, voorkomingsmethoden

+31 (0)71 527 7869

Dr. Arnaud BooijUniversitair docent Fiscaal bestuursrecht

Topics: belastingprocedures en -verdragen, aansprakelijkheid voor belastingschulden, fiscaal ondernemingsrecht, fiscale geschillen

+31 (0)71 527 8809

Dirk Broekhuijsen LL.M.Promovendus Internationaal belastingrecht

Topics: internationaal belastingrecht, verdragsinterpretatie, mondiaal belastingverdrag

+31 (0)71 527 8806

Prof. dr. Frank EngelenHoogleraar Internationaal belastingrecht

Topics: internationaal belastingrecht, internationaal publiekrecht, Europees gemeenschapsrecht

+31 (0)71 527 8925

Prof. dr. Hans GribnauHoogleraar Kwaliteit van fiscale regelgeving

Topics: fiscale methodologie, filosofie van het belastingrecht, formeel belastingrecht, rechtsbeginselen

+31 (0)71 527 7451

Anna Gunn MA, LL.MOnderzoeker Belastingrecht

Topics: belastingrecht, fiscale staatssteun

+31 (0)71 527 7827

Drs. Jan KruithofOnderzoeker Fiscale politiek

Topics: fiscale politiek, winstbelastingen

+31 (0)71 527 7453

Prof. dr. Allard LubbersHoogleraar Belastingrecht

Topics: formeel belastingrecht, fiscale winstbepaling, goed koopmansgebruik, fiscaal overgangsrecht

+31 (0)71 527 7830

Mr. dr. Madeleine MerkxUniversitair docent Fiscaal recht

Topics: omzetbelasting, btw, ondernemingsrecht, indirecte belasting

+31 (0)71 527 7827

Prof. dr. Kees van RaadHoogleraar Internationaal belastingrecht

Topics: internationaal belastingrecht, belastingverdragen, Europees gemeenschapsrecht

+31 (0)71 527 8807

Mr. dr. Jan VleggeertUniversitair docent Belastingrecht

Topics: internationaal en Europees belastingrecht, vennootschapsbelasting

+31 (0)71 527 5885

Prof. dr. Henk VordingHoogleraar Belastingrecht

Topics: belastingrecht, fiscaal beleid, economische aspecten van belastingheffing

+31 (0)71 527 7852

Onderwijs

Studenten leren direct van onze onderzoekers

Het International Tax Center (ITC) van de Universiteit Leiden is een van ’s werelds meest gerenommeerde opleidingscentra op het gebied van internationaal belastingrecht. Studenten participeren al tijdens hun opleiding in de onderzoeks-projecten van het ITC en vergroten daarmee hun vakkennis en onderzoeksvaardigheden. Met de Master of Advanced Studies in International Tax Law en de Master of Advanced Studies in European Tax Law biedt de universiteit excellente studenten daarnaast de kans zich intensief te verdiepen in het internationaal en Europees belastingrecht. Ook in de reguliere masteropleiding Belastingrecht is ruime aandacht voor internationaal recht. Daarnaast is de universiteit gestart met het aanbieden van de gratis Massive Online Open Course ‘Rethinking International Tax Law’.

Outreach & Nieuws

Wetenschap midden in de maatschappij

Ons onderzoek reikt verder dan de wetenschappelijke wereld alleen. Onze experts zijn regelmatig te gast bij binnenlandse congressen en discussiebijeenkomsten die toegankelijk zijn voor het brede publiek. Daarnaast houden zij persoonlijke blogs bij over het vakgebied en delen hun kennis in online cursussen, zoals de MOOC Rethinking International Tax Law. Zo brengen zij de wetenschap naar de maatschappij.

Nieuws

Agenda