Universiteit Leiden Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Inheemse volkeren beschermd

Onderzoek

Vanuit verschillende disciplines werken onderzoekers van de Universiteit Leiden samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen. U vindt hier een voorbeeld op het gebied van samenlevingen werelwijd.

Overzicht wetenschapsdossiers

Onderzoek

Unieke levenskennis behouden

Inheemse volkeren bezitten rijke wereldbeelden en unieke kennis, die onderdeel zijn van ons werelderfgoed. Door onderdrukking van de volkeren en schending van het landschap gaat deze kennis verloren. Leidse wetenschappers proberen dit tegen te gaan door met volkeren in centraal en Zuid-Amerika, Afrika en Azië te werken en hun rechten onder de aandacht te brengen van (inter)nationale beleidsmakers.

<p>Kunstenaars van het Huichol-volk in Mexico (foto: Wikipedia)</p>

Kunstenaars van het Huichol-volk in Mexico (foto: Wikipedia)

Ongeveer 400 miljoen mensen behoren tot een inheems volk. De invloed van het Westen op de inheemse volkeren wordt onderschat en weinigen kennen de complexiteit van hun huidige situatie. Enerzijds is er de inbreuk van (grotendeels Westerse) transnationale bedrijven op grondgebied en het erfgoed van de volkeren. Houtkap, mijnbouw en de bouw van waterkrachtcentrales vernietigen (soms tastbaar) cultureel erfgoed. En anderzijds ontberen inheemse volkeren door Westers kolonialisme rechten die wij in het Westen heel normaal vinden, zoals het recht op zelfbeschikking of onderwijs in je eigen taal. Landen als Nederland, Spanje, Engeland en Frankrijk onttrokken handelswaren uit landen in andere continenten, onderdrukten de lokale bevolking en drongen hun eigen taal, religie en cultuur aan hen op. Bovendien eigenden ze zich tastbaar cultureel erfgoed van volkeren toe. Zo zijn alle pre-koloniale beeldschriften uit Mexico, op een half boek na, te vinden in Europese collecties: vaak weten volkeren niet eens meer dat de boeken bestaan.

Duizend inheemse talen gaan verdwijnen

Het kolonialisme heeft ook een directe invloed op de huidige status van inheemse volkeren in het land waarin ze wonen. Ze vormen een minderheid en worden het slachtoffer van beleid door regeringen die geen oog hebben voor de inheemse belangen. Dat is het meest zichtbaar in inheemse talen, die in het eigen land niet worden onderwezen of bestudeerd. Hoogleraar Archeologie Maarten Jansen zegt daarover: ‘Van de ruim 7.000 talen die in de wereld bestaan, zullen er in de komende honderd jaren zo’n 5.000 tot 6.000 talen verdwijnen. Dat is geen sombere voorspelling maar een zekerheid: de jonge generatie spreekt de taal niet meer en kan deze niet doorgeven, de bloem is al van de steel gerukt.’
Met de vernietiging van erfgoed en het uitsterven van de taal verdwijnen unieke inzichten in het leven, in ethiek. Ook kennis over onder meer gezondheidszorg en natuur dreigen verloren te gaan. Jansen: ‘Uiteindelijk is alles een gedeelde erfenis. Als we kennis en gedachtenwereld van andere culturen negeren, vernietigen we ons eigen erfgoed.’

VN Verklaring Rechten Inheemse Volkeren

Leidse archeologen, in samenwerking met juristen en geesteswetenschappers, spannen zich in om deze vernietiging tegen te gaan. Dat begint bij het onder de aandacht brengen van rechten van volkeren. Hun werk is daarom sterk verbonden met de VN Verklaring voor de Rechten van Inheemse Volken (2007). Ze proberen de implementatie van deze verklaring te vergroten, kennis van inheemse volkeren te bewaren en taal, rechten en erfgoed van de volkeren te beschermen. Ze doen dit alles in samenwerking met de volkeren zelf. De wetenschappers reizen naar dorpen, delen daar hun kennis en gaan met volkeren in gesprek over de betekenis van onder meer beeldschriften en gebouwen. Meerdere Leidse onderzoekers zijn bovendien zelf afkomstig uit inheemse gemeenschappen.

De Universiteit Leiden is op dit moment hét onderzoekscentrum van Europa op gebied van inheemse volkeren. De EU heeft meerdere onderzoeksubsidies toegekend aan Leiden die samen goed zijn voor 20 miljoen euro aan onderzoekscapaciteit met betrekking tot de archeologie, talen en culturen van Midden- en Zuid-Amerika.

De VN Verklaring over de Rechten van Inheemse Volkeren

In 2007 zetten landen hun handtekening onder de VN Verklaring over de Rechten van Inheemse Volkeren. Leidse wetenschappers helpen, samen met wetenschappers en activisten in het veld, bij het in de praktijk brengen van deze afspraken.

Ze brengen inheemse talen in kaart voor onderwijs en komen op voor de rechten van de volkeren door in gesprek te  gaan met beleidsmakers en transnationale bedrijven.

Interpretatie van de spirituele band

Met het opstellen van de verklaring zijn de problemen rondom inheemse volkeren niet ineens opgelost. ‘In het document staan allerlei termen die voor de betrokken partijen totaal verschillende dingen betekenen’, legt hoogleraar Maarten Jansen – zelf betrokken bij de ontwikkeling van de verklaring – uit. ‘Bijvoorbeeld: een artikel in het verdrag dat stelt dat inheemse volkeren het recht

De VN Verklaring voor de Rechten van Inheemse Volkeren helpt volkeren zoals de Huitol in Mexico. Het is ze gelukt om meer aandacht te vestigen op mijnactiviteiten in een van hun heilige plaatsen, Wirikuta.

hebben om een ‘spirituele band’ op te bouwen met het grondgebied. Vanuit Westers staatsperspectief is dat een geheel vrijblijvend artikel, want wat zegt ‘spirituele band’ nu precies? Voor inheemse volkeren staat de term ‘spirituele band’ echter voor een bevestiging dat er geen mijnactiviteiten of andere schadelijke activiteiten worden ondernomen op dit stuk grond, dat er respect is voor de manier waarop inheemse volkeren in het gebied leven.’ Dit is een verschil in interpretatie waarvan beleidsmakers zich vaak niet bewust zijn.

Duizenden onbeschreven talen

Een tweede element uit de verklaring waarin wetenschappers een belangrijke rol  spelen is het artikel dat stelt dat inheemse volkeren recht hebben op onderwijs in hun eigen taal. Dat is makkelijk gezegd. Jansen: ‘Het gaat om duizenden talen die nog niet voldoende beschreven zijn, waarvan we geen woordenboek of grammatica hebben, geen bundeling van de geschreven of orale literatuur. Je kunt dus niet zomaar naar een dorp gaan en tegen een lokale docent zeggen: onderwijs de taal. Er is een enorme wetenschappelijke inspanning nodig om één taal te documenteren. Ik ben zelf nu betrokken bij een project waarbij we de betekenis van Mixteekse woorden in de context van een zin beschrijven, dat kost makkelijk tien jaar.’
‘Verder: om woorden te leren heb je een alfabet nodig. Waar eindigen woorden, waar beginnen ze? Woorden hebben voorvoegsels, achtervoegsels, veranderingen in meervoud enzovoort. Er zijn toontalen waarbij de betekenis van een woord verandert al naar gelang de toonhoogte. In de ontwikkeling van ons eigen schrift kennen we dat niet. Hoe ga je daar mee om? Het kost bij elkaar ontzettend veel tijd en middelen.

Conflict met transnationale bedrijven

Leidse wetenschappers komen ook op voor de rechten van inheemse volkeren in conflict met transnationale bedrijven.  Jansen: ‘Inheemse volkeren, de armste mensen in hun eigen land en van de Derde Wereld worden het slachtoffer van uitbuiting omdat ze letterlijk bovenop goudmijnen wonen. Transnationale bedrijven verdienen een fortuin met de exploitatie van die mijnen. De situatie vormt een uitdaging voor de wetenschappelijke wereld: wat dragen we bij om de situatie te verbeteren? Samenwerking tussen archeologen, antropologen, taalwetenschappers en rechtswetenschappers kan het recht toegankelijker maken voor inheemse volkeren. Leiden probeert dit soort contacten te leggen tijdens conferenties over Rights of Indigenous Peoples voor experts over de hele wereld, die we sinds 2013 ieder jaar beleggen.’
Ook tijdens andere gelegenheden hebben Leidse wetenschappers direct contact met beleidsmakers. Zo was Maarten Jansen vorig jaar aanwezig bij het permanente forum over de rechten van inheemse volkeren bij de VN in New York. ‘Beleidmakers worden vaak geadviseerd door wetenschappers, zoals antropologen, die in dienst zijn van een regering. Zeker in een informele setting lukt het dan wel om met deze wetenschappers van gedachten te wisselen.’ Leids docent Manuel May Castillo, zelf Maya en gepromoveerd op Maya cultureel erfgoed, heeft contact met juristen om Mexicaans lokaal beleid over behoud van cultureel erfgoed te sturen.

Effect

Op bescheiden schaal hebben alle inspanningen effect. Jansen: ‘Inheemse volkeren gebruiken de verklaring (en ook een vergelijkbaar document opgesteld door de International Labour Organisation, convention 169) bij onderhandelingen met transnationale mijnbedrijven en overheden. Op die manier genereerde het Huichol-volk in Mexico bijvoorbeeld aandacht mijnactiviteiten op een voor hen heilige plek, Wirikuta. Verder laten regeringen nu in elk geval openingen zien om het gesprek aan te gaan. Het Mixteeks wordt nu bijvoorbeeld gezien als taal en niet meer - zoals meer dan dertig jaar geleden - als een dialect. Het is een stap om discussies mogelijk te maken.’
Ook Leids onderzoekster Eithne Carle, gespecialiseerd in volkeren in het Amazonegebied, ziet verandering in de opstelling van beleidmakers. ‘In Guyana is het ministerie van cultuur beleid rondom cultureel erfgoed voor de komende tien jaar aan het opstellen en hebben wetenschappers om input gevraagd bij het opstellen van dat beleid. De president van Guyana heeft ook aangkondigd lesmateriaal over alle inheemse talen van het land te willen laten maken.’

Wereldbeelden en erfgoed in gevaar

Inheemse volkeren bezitten unieke perspectieven op de wereld, die verloren gaan als hun kennis en erfgoed niet worden gedocumenteerd, bestudeerd en beschermd.

Als deze kennis verloren gaat verliezen we ook een deel van ons eigen erfgoed.

Beeldschrift op hertenhuid

Hoogleraar Maarten Jansen onderzoekt oude beeldhandschriften uit pre-koloniaal Mexico. Hij ontcijfert ze, en probeert de betekenis van de verhalen en beschrijvingen te achterhalen. Zo komen we meer te weten over inheemse volken en blijft hun erfgoed behouden.
De beeldhandschriften zijn boeken, gemaakt van brede stroken hertenhuid. Jansen: ‘Alle pre-koloniale boeken, op de helft van een boek na, zijn te vinden in Europese collecties. Die zijn vanaf de 16e eeuw hier naartoe gebracht. Ze geven de taal, herinneringen en wereldbeelden weer van de mensen die deze beeldhandschriften maakten. Samen met nog levende native speakers van deze talen (Mixteecs, Maya, Azteeks) probeert Jansen de boeken te begrijpen. Hoeveel native speakers er nog bestaan, hangt af van de taal, en de aantallen lopen sterk uiteen. ‘In Mexico bestaan  60 verschillende talen. Ongeveer 2 miljoen mensen spreken Azteeks. Het aantal sprekers van andere talen loopt uiteen van een half miljoen tot een handjevol oudere personen.’

Regengod Tlaloc, zoals weergegeven in de codex Borgia (Foto: Wikipedia)

Regengod Tlaloc, zoals weergegeven in de codex Borgia (Foto: Wikipedia)

Balans tussen mens en natuur

‘Op 3 mei trekken inheemse gemeenschappen naar grotten - de regengod Tlaloc woont in een grot - en vragen om regen, via gebeden. In de boeken die ik bestudeer stonden soortgelijke manieren om de regengod aan te roepen: uitdrukkingen die al erg oud zijn. Ik kon zinnen en gebruiken uit oude boeken voorleggen aan de huidige bevolking. Dat is voor hen erg belangrijk, want oude wereldbeelden en ethiek zijn nog steeds erg inspirerend voor gemeenschappen. Het wereldbeeld gaat over de balans tussen mens en natuur, waarbij de mens niet de natuur beheerst maar zichzelf in dienst stelt van de natuur.’

Dit wereldbeeld geeft gelijk een grote botsing tussen het ‘inheemse’ wereldbeeld en het Westerse wereldbeeld weer, legt Jansen uit. ‘Waar het Westen de natuur vooral als een bron van grondstoffen ziet en de natuur gebruikt, ziet het inheemse wereldbeeld de mens ondergeschikt aan de natuur. Dit beeld, dit erfgoed, moet op zijn minst onderdeel zijn van de mondiale discussie over inheemse volken.’

Het bos als wereldbeeld

Ook taalkundige Eithne Carlin, die de taal van volken in het Amazonegebied bestudeert, constateert dat met het uitsterven van taal unieke wereldbeelden verdwijnen. Ze documenteert en beschrijft inheemse talen om deze te behouden voor de gemeenschappen en de rest van de wereld. ‘Een uitdaging hierbij is dat Westerse talen de woorden of categorieën ontberen om het wereldbeeld van inheemse volken te beschrijven. In Caribische talen zijn er bijvoorbeeld elf verschillende manieren om ‘in’ te zeggen, afhankelijk van waar een voorwerp zich precies in bevindt: in een open veld,  een huis, of een bos. Huis en bos worden gezien als containers. Dat is zo omdat dat volken in dit gebied zo hun omgeving waarnemen. Je moet je voorstellen: als je in het bos leeft, leef je in een soort put. Je ziet geen horizon, je hebt een heel beperkt beeld van je omgeving. Wat je wél ziet, is detail. Elke variatie van een blad in vijftig bomen om je heen. Het is een totaal andere manier van leven. Die levenswijze zit besloten in de taal.’

Kennis van Inheemse Volkeren ontsloten

Leidse wetenschappers behouden en ontsluiten, samen met leden van inheemse volkeren, kennis op gebied van filosofie, geschiedenis en geneeskunde.


Inheemse gemeenschappen bezitten veel - voor de buitenwereld onbekende - kennis. Leidse wetenschappers helpen hen om die kennis te beschrijven en zo te behouden. Zo doet Sada Mire onder meer onderzoek naar 5000 jaar oude rotstekeningen en cultureel erfgoed in de Hoorn van Afrika, met name in Somalië, waar ze zelf opgroeide. Ze is de enige inheemse archeoloog ter wereld die onderzoek doet in dit gebied. Mire bezoekt inheemse gemeenschappen en vraagt hen naar hun gebruiken en geschiedenis. ‘Dat brengt veel nieuwe inzichten, omdat de geschiedenis en cultuur van 

De Somalische archaeologe Sada Mire in action (CNN-documentaire)

Afrika tot nu toe bijna uitsluitend vanuit het Westers perspectief  is geschreven. Ik ben een vrouw, opgegroeid in Somalië en onderwezen in het Westen. Door die achtergrond vertellen leden van inheemse stammen me andere dingen dan ze aan een Westerse archeoloog zouden doen. Zo krijg ik inzicht in geloof, belijding en sacraal gebruik van materiële cultuur, kunst en landschappen.

Betekenis van rotstekeningen

Ook bespreekt ze de betekenis van gevonden rotstekeningen met volkeren. ‘Al deze gesprekken zijn op zich al belangrijk voor de volkeren, omdat ze zich vaak niet realiseren dat ze een unieke historie en erfgoed bezitten. Het zijn de armste mensen ter wereld, verscheurd door oorlog: dit geeft ze een gevoel van trots.’ Bovendien brengen gesprekken over erfgoed en rotstekeningen  actuele problemen van volkeren op tafel. ‘Een tekening over giraffen bijvoorbeeld, brengt het gesprek op het probleem dat die giraffen er nu niet meer zijn in dit gebied, en op milieukwesties.’ Mire onderzoekt medicinaal en religieus gebruik van inheemse planten, die worden aangetast door droogte. ‘Gedurende een periode van droogte - zoals die op dit moment voorkomt - verdwijnen er niet alleen veel medicinale planten, maar moeten gemeenschappen zich aanpassen of hun manier van leven volledig aanpassen en vijboorbeeld vissers worden. Volkeren trekken naar de zee om daar vis te vangen, maar ontdekken dat de zeeën worden leeggevist door grote illegale, internationale bedrijven.’ Alle inzichten en problemen deelt Mire met de wetenschappelijke gemeenschap, de VN en de Somalische regering.

Volkeren bewust van hun culturele erfgoed

Daarnaast helpt ze volkeren om kennis over hun erfgoed uit te dragen. ‘In Somaliland, bijvoorbeeld, heb ik een overheidsbureau voor Archeologie opgericht voor het Ministerie van Toerisme. In het land bevonden zich 50 clusters van waardevolle archeologische vindplaatsen (sommigen komen in aanmerking voor de lijst van UNESCO Werelderfgoed, red.), waarvan velen niet wisten dat die sites bestonden. Voor elk van die clusters heb ik een beheerder aangesteld, afkomstig uit de gemeenschap zelf, die betaald krijgt voor zijn werkzaamheden. Door hun werk worden gemeenschappen zich bewust van hun culturele erfgoed, sommigen van hen verdienen er zelfs geld mee via toerisme. We hebben ook een website gemaakt waarop alle sites te zien zijn. Die website wordt veel bekeken, vooral door inheemse volkeren in het hele land. Want opvallend genoeg hebben veel leden van inheemse volkeren, hoe arm ze ook zijn, wel een smartphone.’

Onderzoeksposter van Eithne Carlin over de Trio.

Onderzoeksposter van Eithne Carlin over de Trio.


De Guianas

Taalwetenschapper Eithne Carlin geeft een voorbeeld van kennisontwikkeling door gesprekken met volkeren in het Amazonegebied. ‘Vorig jaar verscheen een medische encyclopedie, waarbij antropologen aan volkeren hadden gevraagd wat in hun taal de term was voor woorden als ‘hartaanval’, ‘buikpijn’ etcetera. Ik kreeg de lijst voor de Trio, een inheems volk in Suriname en Brazilië, onder ogen. ‘Wat bleek: symptomen, en niet ziektes, waren ‘vertaald’ naar Westerse aandoeningen zoals ‘hartaanval’. Vanuit de verzamelde medische statuskaarten was de beschrijving ‘zijn lichaam is zwaar’ gecategoriseerd onder ‘vermoeidheid’. Maar het hoeft helemaal geen ‘vermoeidheid’ te zijn’. Onderzoekers halen al die kennis uit de gemeenschap en proberen die in Westerse systemen te passen, terwijl die twee systemen niet op elkaar zijn afgestemd.’ Carlin ging terug en ontdekte dat de Trio alleen specifieke benamingen hebben voor

huidaandoeningen die met het blote oog waarneembaar zijn; ze hebben verder geen medische namen hebben voor ziektes. ‘Er bestaat in hun benadering geen generieke ziekte, er zijn alleen persoonlijke aandoeningen omdat ziektes gekoppeld zijn aan een persoon. Elk individu, zo redeneren zij, is anders. Het lichaam, en een persoonlijkheid, is bij hen een veel breder concept dan dat wij in het Westen hebben. Dit is een unieke benadering van geneeskunde waarvan het Westen kan leren.’

Onwetmatig innemen van grond

Leidse archeologen maken de functie van grondgebied en gebouwen inzichtelijk om inheems erfgoed en leefwijze te beschermen.


Inheemse volken hebben een spirituele band met grondgebied dat onwetmatig wordt ingenomen door overheden of transnationale bedrijven. Leidse archeologen maken de functie van grondgebied en gebouwen inzichtelijk om erfgoed en leefwijze te beschermen.

Regeringen en bedrijven plegen op grote schaal inbreuk op grondgebied van inheemse volken. Deze weten dikwijls niet hoe ze voor hun recht op land of gebouwen kunnen opkomen. Door vernietiging of roof van geschreven bronnen door kolonisators tasten inheemse volken bovendien vaak zelf in het duister over de (spirituele) betekenis van een bepaalde plek of een gebouw. Samenwerking tussen Leidse archeologen en inheemse gemeenschappen leiden tot een beter begrip van de betekenis en mysteries rond deze plaatsen, zodat er meer aandacht komt voor de geschiedenis van inheemse volken binnen de eigen kringen en binnen de wetenschappelijke wereld.

Een gedeelte van het Oxkintok-complex (foto: Wikimedia commons

Een gedeelte van het Oxkintok-complex (foto: Wikimedia commons


Geheimen van Oxkintok

Architect Manuel May Castillo, zelf Maya, onderzoekt bijvoorbeeld de betekenis van gebouwen van het inheemse Maya- volk. Samen met hen ontrafelt hij raadsels rondom gebouwen en maakt hun betekenis duidelijker. Dit geeft de Maya meer mogelijkheden om rechten op grond duidelijk te maken bij beleidsmakers. Als voorbeeld noemt Castillo het tempelcomplex Oxkintok in Mexico, dat al nauwkeurig bestudeerd was door archeologen, volkenkundigen en door hemzelf tijdens zijn 

promotieonderzoek. Castillo analyseerde, voor een beter begrip van een regen-ceremonie, aanwijzingen rondom een ritueel voor god Chaak in een grot vlakbij Oxkintok. 'In het dorp Calcehtok duiden de inwoners tijdens de ceremonie Oxkintok aan als de plek van de voorvaderen. De oudere leden van het volk gaven aan dat er een verband was tussen de grot in de berg en het gebouw in Oxkintok. Zij maakten duidelijk dat het gebouw ook echt was gericht op de berg en de grot, dat er een direct, fysiek verband was tussen de twee plekken. Mijn onderzoek bevestigde de bewering  van de oudere leden dat er een spirituele band bestaat tussen de twee heilige plekken.  Samenwerkend onderzoek met de lokale bevolking is dus erg belangrijk.'

Impact op beheer

Een beter begrip van het verband tussen de grot en de tempels heeft belangrijke gevolgen voor de betekenis van een groot gebied rondom Oxkintok. May Castillo: ‘Het gebouw wordt beheerd door National Institute of Heritage in Mexico, maar die beschermden alleen de gebouwen zelf met een fysieke grens, niet de wijdere plek eromheen. Het afbakenen van het grotere  gebied is niet alleen belangrijk voor bescherming van het cultureel erfgoed maar ook voor de gemeenschap die daar woont. Helaas wordt de berg met de grot nu geëxploiteerd door een transnational mining corporation. De grot had een meer met water erin, door graafwerkzaamheden is dat meer nu helemaal leeggelopen. De mijnbouw wordt ondersteund door nationaal beleid. Meer onderzoek naar de significantie van plaatsen kan helpen om dat beleid te beïnvloeden.’

Roof van kennis en grondgebied

Geïndustrialiseerde landen winnen grondstoffen in leefgebieden van inheemse volken, en eigenen zich kennis en cultuur van deze volken toe. Leidse antropologen zetten zich in om hun rechten te beschermen.


Geïndustrialiseerde landen winnen grondstoffen in leefgebieden van inheemse volken, en eigenen zich kennis en cultuur van deze volkeren toe. Leidse antropologen zetten zich in om de rechten van inheemse volken te beschermen. Dankzij hun kennis en advies kunnen regeringen duurzame producten inkopen.

Voor de welvarende levensstijl in geïndustrialiseerde landen zijn enorme hoeveelheden grondstoffen nodig. Die worden vaak gewonnen in de leefgebieden van inheemse volken en bedreigen daar hun leefwijze. Ook de kennis en cultuur van deze volken eigenen bedrijven in geïndustrialiseerde landen zich toe, zonder daar iets tegenover te stellen. Leidse antropologen onderzoeken de wisselwerking tussen volken en andere partijen, en hoe er in de praktijk met rechten van inheemse volken wordt omgegaan.

De Agta in de Filippijnen (foto: Gerard Persoon)

De Agta in de Filippijnen (foto: Gerard Persoon)


De stem van de Agta

Mayo Buenafe - zelf Filippijnse van inheemse afkomst - doet promotieonderzoek onder de Agta, een nomadisch volk dat als jager-verzamelaars door het tropisch regenwoud op het meest noordelijke eiland van de Filippijnen leeft. De Agta zijn afhankelijk van water; rivieren en de zee geven hun drinkwater, voedsel en transportroutes. Door haar onderzoek naar hun taal,  tradities en  omgang met water onderzoeken, kwam zij terecht in een conflict tussen de Agta en een mijnbouwmaatschappij. Deze heeft een vergunning om in het leefgebied van de Agta nikkel en chroom te delven, waardoor het water vervuild raakt en de Agta in hun bestaanszekerheid worden bedreigd. Buenafe volgde de Agta tijdens hun protestacties, legde de gebeurtenissen vast en raakte zijdelings betrokken bij een rechtszaak van mensenrechtenactivisten die de mijnbouwmaatschappij dwingen

de Agta te compenseren. Na haar promotie hoopt ze terug te gaan naar de Agta en de resultaten van haar onderzoek met hen te delen. Ze wil een video maken waarin de oeroude Agta-tradities voor toekomstige generaties zijn vastgelegd en workshops organiseren met niet-inheemse bestuurders. Op deze manier hoopt Buenafe dat wanneer ambtenaren nieuwe plannen maken voor het gebied, de stem van de Agta wordt gehoord.

Intellectueel eigendom

Niet alleen grondstoffen, ook de cultuur en kennis van inheemse volken eigenen geïndustrialiseerde landen zich eenvoudig toe, vaak zonder ervoor te betalen. Bedrijven uit rijke landen putten vrijelijk uit ‘etnische’ muziek en kunst, die niet door auteursrecht zijn beschermd. Een voorbeeld is een Britse geneesmiddelenfabrikant die in 1998 de cactusplant Hoodia Gordonii patenteerde , welke door de Zuid-Afrikaanse San of Bosjesmannen al eeuwenlang gebruikt om eetlust te onderdrukken. Het bedrijf wilde er westerse obesitas mee bestrijden, zonder het intellectueel eigendom van de San te respecteren. De Leidse antropoloog Gerard Persoon is sinds decennia een van degenen die wereldwijd dit soort ongelijkwaardigheid onderzoekt en hierover publiceert. Inmiddels worden de rechten van inheemse volken beter beschermd, bijvoorbeeld door de Verklaring van de Rechten van inheemse volken van de Verenigde Naties. Persoon onderzoekt nu wat het effect van dit soort handvesten is in de praktijk.

Duurzaam hout

De gespecialiseerde kennis van antropologen over afgelegen gebieden en culturen maakt hen tot waardevolle gesprekspartners voor wie duurzaamheid hoog in het vaandel heeft staan. Zo is Gerard Persoon lid van de Adviescommissie Duurzaam Hout, die rapporteert aan de Nederlandse staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu. Zij is namens het Rijk verantwoordelijk voor de inkoop van duurzaam hout. In welke landen krijgen houtarbeiders een fatsoenlijke woning en voldoende voedsel? Waar worden de rechten van inheemse volken gerespecteerd? Persoon kan hiervan een realistisch beeld schetsen. Mede door dit proces is het gebruik van ecologisch en sociaal duurzaam hout in Nederland aanzienlijk toegenomen.

Een mijnbouwmaatschappij aan het werk in het leefgebied van de Agta. Foto: Gerard Persoon.

Een mijnbouwmaatschappij aan het werk in het leefgebied van de Agta. Foto: Gerard Persoon.

Experts

Meer wetenschappers in dit onderzoeksgebied

  • Prof. dr. Willem Adelaar
  • Eldris con Aguilar MA
  • Paul van den Akker MA
  • Dr. Andrzej Antczak
  • Dr. Marlena Antczak
  • Csilla Ariese MSc
  • Dr. Arie Boomert
  • Mayo Buenafe MA
  • Dr. Mariana de Campos Francozo
  • Dr. Eithne Carlin
  • Prof. dr. Lisa Cheng
  • Dr. Alessia Frassani
  • Ilona Heijnen MA
  • Prof. dr. Maarten Jansen
  • Prof. dr. Marian Klamer
  • Raul Macuil Martinez MSc
  • Manuel May Castillo MA
  • Dr. Sada Mire
  • Aurora Pérez
  • Emmanuel Posselt Santoyo MA
  • Juan Reyes Gomez MA
  • Angel Rivera Guzman
  • Araceli Rojas Martinez Gracida
  • Prof. Gerard Persoon
  • Prof. dr. Nico Schrijver
  • Ludo Snijders MA

Prof. dr. Willem AdelaarHoogleraar Talen en Culturen van Indiaans Amerika

Topics: Talen van de Andes en Meso-Amerika

+31 (0)71 527 2511

Eldris con Aguilar MAPromovendus

Topics: Inheems erfgoed in het Caribisch gebied, openbaar erfgoed-beleid, educatieprogramma's

+31 (0)71 527 5261

Paul van den Akker MAPromovendus

Topics: Maya's, perceptie van tijd

+31 (0)71 527 6511

Dr. Andrzej AntczakOnderzoeker

Topics: Pre-koloniale en historische arcehologie van het Caribisch gebied, heilige plekken, gemeenschapsarcheologie, verzameling-archeologie, archeometrie, schelpen en historische ecologie

+31 (0)71 527 6572

Dr. Marlena AntczakUniversitair docent

Topics: Sociale verhoudingen in pre-koloniaal Spaans Noord- en Centraal Venezuela, materiële cultuur

+31 (0)71 527 6571

Csilla Ariese MScPromovendus

Topics: Post-koloniale musea

+31 (0)71 527 5276

Dr. Arie BoomertPostdoc onderzoeker

Topics: Archeologie, volkenkundige geschiedenis en taalkunde un West-Induë, Guyana en de Amazone

+31 (0) 71 527 1924

Mayo Buenafe MAPromovendus

Topics: Inheemse kennissystemen, watergebruik en -management, veilig voedsel en water, Agta jager-verzamelaars, Filippijnen

+31 (0)71 527 2727

Dr. Mariana de Campos FrancozoUniversitair hoofddocent

Topics: Antropologie van materiële cultuur, historische antropologie, geschiedenis van koloniaal Brazilië, museumwetenschap

+31 (0)71 527 2437

Dr. Eithne CarlinUniversitair docent

Topics: Antropologische taalkunde, Arawaakse talen en culturen, Caribische talen en culturen, bedreigde talen, morfologie, inheemse Indiaans Amerikaanse talen en culturen, semantiek

+31 (0)71 527 2624

Prof. dr. Lisa ChengHoogleraar Taalkunde

Topics: Meertaligheid, heritage language, syntax, Bantu, Chinees

+31 (0)71 527 2104

Dr. Alessia FrassaniOnderzoeker

Topics: Mazatec gebeden, oude pictografie

+31 (0)71 527 6065

Ilona Heijnen MAGastonderzoeker

Topics: Introductie en gebruik van symbolen van Europese astrologie in Midden-Amerika

+31 (0)71 527 2727

Prof. dr. Maarten JansenHoogleraar Archeologie

Topics: Oude Mexicaanse beeldhandshcriften en religieuze symbolen, archeologie van Meso-Amerika, Mixteekse talen en cultuur, inheems Amerikaans erfgoed en onderwijs, postkoloniale en interculturele communicatie, rechten inheemse volkeren

+31 (0)71 527 2439

Prof. dr. Marian KlamerHoogleraar Austronesische en Papua Taalkunde

Topics: Talen van Indonesië en de Pacific, taalbeschrijving, taaltypologie, taalcontact en taalgeschiedenis

+31 (0)71 527 2783

Raul Macuil Martinez MScPromovendus

Topics: Nahua kalende in Tlaxcala (Mexico) gedurende het koloniale tijdperk

+31 (0)71 527 6174

Manuel May Castillo MAUniversitair docent

Topics: Tiijd en volharding, contemporaine kalenders in Maya-gemeenschappen van Yucatán and Guatemala

+31 (0)71 527 6064

Dr. Sada MireOnderzoeker

Topics: Archeologische theorie, archeologie en antropologie van Afrika, cultureel erfgoed, ontwikkeling en rechten, geschiedenis van archeologie, Somalische archeologie

+31 (0)71 527 2045

Aurora PérezOnderzoeker

Topics: Mixteekse archeologie en geschiedenis

+31 (0)71 527 4874

Emmanuel Posselt Santoyo MAPromovendus

Topics: Mixteken

+31 (0)71 527 6063

Juan Reyes Gomez MAPromovendus

Topics: Ruimte en tijd van het Ayuuk volk (Mexico)

+31 (0)71 527 6175

Angel Rivera GuzmanGastonderzoeker

Topics: Archeologie, iconografie en inheemse geschiedenies van het Oaxaca-gebied (Mexico)

+31 (0)71 527 2439

Araceli Rojas Martinez GracidaUniversitair docent

Topics: Pictografie op codices, archeologie van meso-Amerika, meso-Amerikaanse religie en kalenders, Mexicaanse archeologie, Oaxaca en centraal Mexico

+31 (0)71 527 2962

Prof. Gerard PersoonHoogleraar Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie

Topics: Milieu-antropologie, natuurbehoud, wisselwerking tussen mens en natuur, behoud van natuurijke grondstoffen

+31 (0)71 527 6826

Prof. dr. Nico SchrijverHoogleraar Internationaal Publiekrecht

Topics: Volkenrecht, Verenigde Naties, vrede en veiligheid, duurzame ontwikkeling en beheer natuurlijke hulpbronnen, mensenrechten, recht van de zee, internationale geschillenbeslechting

+31 (0)71 527 8936

Ludo Snijders MAPromovendus

Topics: Archeologie van meso-Amerika, verf en verfstoffen

+31 (0)71 527 6143

Onderwijs

Unieke inzichten in wereldbeelden

Het Leidse onderwijs over archeologie en erfgoed staat niet op zichzelf. Vaak wordt er samenwerking gezocht met andere wetenschappelijke disciplines zoals geschiedschrijving, psychologie, taalkunde en rechtswetenschap. Daarnaast krijgen studenten les van wetenschappers die niet alleen experts zijn op het gebied van inheemse volken, maar ook zelf lid zijn van een inheems volk. Dit biedt unieke inzichten in de geschiedenis, leefwijze en wereldbeelden van volken overal ter wereld.

Bekijk video

Outreach & Nieuws

Ons onderzoek reikt verder dan de wetenschappelijke wereld alleen. Onze experts delen hun kennis online. Ook zijn regelmatig te gast bij congressen en discussiebijeenkomsten die toegankelijk zijn voor het brede publiek.

Nieuws

Agenda