Universiteit Leiden Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Immuniteit, Infectie en Tolerantie

Onderzoek

Vanuit verschillende disciplines werken onderzoekers van de Universiteit Leiden samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen. U vindt hier een voorbeeld op het gebied van gezondheid en welbevinden.
 

Overzicht wetenschapsdossiers

Onderzoek

Ziektes bestrijden door sturen van het immuunsysteem

Het immuunsysteem beschermt ons tegen ziekten, maar soms gaat het mis. Dan dringt er toch een vijand binnen of valt het immuunsysteem ons eigen lichaam aan, waardoor we ziek worden. Artsen en onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) willen het immuunsysteem zodanig sturen, dat het binnengedrongen ziekteverwekkers alsnog bestrijdt en lichaamseigen cellen niet meer aanvalt.

Vijanden herkennen

Het immuunsysteem beschermt het menselijk lichaam tegen vijanden. Meestal gaat het om indringers van buitenaf zoals bacteriën, virussen en parasieten. Daarnaast ruimt het immuunsysteem lichaamseigen cellen met een afwijking op, waaronder tumorcellen. Het is een hele uitdaging om onderscheid te maken tussen onschadelijke stoffen die het lichaam binnen komen en al die duizenden verschillende ziekteverwekkers. Daarnaast is deze uitdaging net zo groot voor het onderscheiden van goede lichaamseigen cellen en die met een afwijking. Elke keer staan immuuncellen voor de keus: zetten we de aanval in of zijn we tolerant? De kunst is om de juiste balans te vinden.

Tolerantie

Helaas gaat dit in de praktijk niet altijd goed. Soms lukt het indringers om toch een ziekte te veroorzaken. Dit geldt bijvoorbeeld voor ernstige infectieziektes zoals malaria en tuberculose. Onderzoekers van het LUMC proberen dit te voorkomen door het immuunsysteem van te voren te activeren tegen deze ziekten door toediening van een nieuw vaccin - een middel met een ongevaarlijk onderdeel van een ziekteverwekker die het immuunsysteem stimuleert om een afweerreactie aan te maken.
Het immuunsysteem ruimt ook tumorcellen op, maar helaas weten deze soms te ontsnappen. Gelukkig zijn er de laatste jaren steeds meer mogelijkheden om het immuunsysteem juist te benutten als wapen. Ook in Leiden wordt hard gewerkt om zulke immunotherapie verder te ontwikkelen.

In de aanval

Terwijl het immuunsysteem soms dus te tolerant is, kan het ook juist te aanvallend zijn. Bij ziektes als diabetes en reuma valt het afweersysteem lichaamseigen cellen aan. Onderzoekers van het LUMC ontwikkelen nieuwe therapievormen voor deze aandoeningen door op zoek te gaan naar de oorzaak van de storingen in het immuunsysteem.
Soms komt het afweersysteem in actie bij relatief onschuldige lichaamsvreemde stoffen, zoals pollen of huisstofmijt. Hierdoor ontstaan allergieën en astma. Leidse onderzoekers willen in die gevallen  het immuunsysteem toleranter maken. In een uniek onderzoek proberen ze te leren van parasitaire wormen en maagbacteriën, die uit zelfbescherming  een manier hebben gevonden om het immuunsysteem te temperen.

Orgaantransplantaties

Ook bij orgaantransplantaties speelt het immuunsysteem een belangrijke rol. Een donororgaan is natuurlijk altijd lichaamsvreemd, waardoor het immuunsysteem dit zal afstoten. Vandaar dat het voor patiënten noodzakelijk is om medicijnen te gebruiken die het immuunsysteem onderdrukken. Leidse onderzoekers bestuderen een nieuwe stamceltherapie, die waarschijnlijk minder bijwerkingen heeft.

Van elkaar leren

Het LUMC heeft een lange onderzoekstraditie op het gebied van de immunologie. In Leiden vond bijvoorbeeld de eerste niertransplantatie van Nederland plaats en werden in de jaren zestig de belangrijkste immunologische signaaleiwitten ontdekt, de zogenaamde HLA’s (humane leucocyten antigenen). Het immuunsysteem gebruikt deze ‘antenne-moleculen’, die aan de buitenkant van bijna alle lichaamscellen zitten, om infecties en veranderingen in lichaamseigen weefsel op te sporen.
Het immunologisch onderzoek in Leiden kenmerkt zich verder door een grote multidisciplinariteit. Een verstoring in het immuunsysteem kan immers op veel gebieden effect hebben: de behandeling van de auto-immuunziekte reuma kan bijvoorbeeld ook leiden tot het opkomen van infectieziektes zoals tuberculose. Door een gezamenlijke aanpak kan dat tegenwoordig worden voorkomen. Onderzoekers proberen ook veel te leren door over elkaars schouder mee te kijken. Wanneer bijvoorbeeld malaria-onderzoekers ontdekken hoe de malaria-parasiet in staat is om het immuunsysteem te omzeilen, bekijken diabetes-onderzoekers of ze datzelfde trucje kunnen toepassen bij de behandeling van diabetes.

Betere vaccins tegen malaria en tuberculose

De infectieziektes malaria en tuberculose zijn verantwoordelijk voor 2.1 miljoen dodelijke slachtoffers per jaar. Op dit moment testen Leidse onderzoekers een nieuw tuberculosevaccin.


De infectieziektes malaria en tuberculose zijn verantwoordelijk voor 2.1 miljoen dodelijke slachtoffers per jaar. Beschikbare vaccins geven helaas maar beperkte bescherming. Leidse onderzoekers willen betere vaccins ontwikkelen. Een nieuw tuberculosevaccin wordt op dit moment getest bij proefdieren. Voor een nieuw malariavaccin is bij proefdieren al aangetoond dat het volledige bescherming geeft. In 2017 volgen de eerste klinische trials.


100% bescherming tegen malaria

Jaarlijks sterven meer dan een half miljoen mensen door malaria, vooral kinderen jonger dan vijf jaar. Sinds kort is er een vaccin beschikbaar tegen malaria. “Dat is geweldig, maar dit vaccin biedt helaas maar beperkte en tijdelijke bescherming. De malariaparasiet kent namelijk meerdere ontwikkelingsstadia die er heel verschillend uitzien. Dat maakt het voor het immuunsysteem lastig om de parasiet te herkennen”, aldus Meta Roestenberg, internist-infectioloog bij het LUMC. Het vaccin is namelijk maar op één van de stadia gebaseerd,

Meta Roestenberg in het lab.

Meta Roestenberg in het lab.

waardoor een parasiet in een van de andere stadia het immuunsysteem alsnog kan omzeilen. Vandaar dat Roestenberg en haar collega’s Chris Janse en Shahid Khan van de afdeling parasitologie een vaccin ontwikkelen op basis van levende verzwakte parasieten. Deze parasieten zijn verzwakt door het uitschakelen van twee genen, waardoor ze geen ziekte veroorzaken. Roestenberg: “Bij proefdieren geeft dit vaccin  honderd procent bescherming. Vandaar dat we dit vaccin nu ook bij mensen willen testen.”

Om de ontwikkeling van het vaccin snel te laten verlopen gaat Roestenberg samen met het Radboudumc het vaccin testen volgens het principe van controlled human infections. Dit is een klinische test waarbij gezonde vrijwilligers na vaccinatie aan de ziekteverwekker blootgesteld worden. Zo kan gemeten worden of vrijwilligers door de vaccinatie beschermd zijn of niet. Om het malariavaccin te testen zullen de vrijwilligers daarom gebeten worden door malariamuggen. Zo kan heel snel onderzocht worden of het vaccin werkt of niet. Op basis van de uitslagen kan besloten worden of het vaccin verder getest moet worden in Afrika. Roestenberg: “We doen dit soort gecontroleerde infecties niet alleen voor malaria, maar bijvoorbeeld ook voor schistosomiasis en mijnworminfecties. Ondanks deze snelle manier van klinische testen zal het helaas nog wel even duren voordat dit vaccin echt beschikbaar is.”

 

Vaccin van tuberculose-eiwitten

Ook bij tuberculose is sterke behoefte aan een beter vaccin. Er is nu wel een vaccin waarmee kinderen in tropische landen worden ingeënt, maar het effect daarvan verdwijnt  al in de tienerjaren.

Hoogleraar Tom Ottenhoff wil een vaccin ontwikkelen op basis van meerdere eiwitten uit de tuberculosebacterie. Hij screent daarom het volledige genoom van de tuberculosebacterie met behulp van bloed van mensen die immuun zijn voor deze ziekte en dus al beschikken over afweercellen tegen de tuberculosebacterie. In een speciale test meet Ottenhoff op welke eiwitten deze afweercellen precies reageren. “Deze eiwitten combineren we in een vaccin, dat we vervolgens in proefdieren testen om te zien of het bescherming geeft. Daar zijn we al redelijk ver mee, maar het is een hele uitdaging om de stap naar testen in mensen te zetten”, vertelt Ottenhoff.

Dubbel vaccin?

Om een zo goed mogelijk vaccin te ontwerpen is het extra belangrijk om de werking van het vaccin en de reactie van het immuunsysteem te kunnen nabootsen in het lab. Ottenhoff en zijn collega’s ontwikkelden een speciale test  waarmee voor tweehonderd verschillende immunologische eiwitten tegelijkertijd gemeten kan worden hoe ze reageren op een virus, bacterie, parasiet of lichaamsvreemd eiwit. Die test is niet alleen bruikbaar voor tuberculose-onderzoek, maar ook voor onderzoek naar andere infectieziektes, zoals malaria. Ottenhoff hoopt in de toekomst nog intensiever te kunnen samenwerken met zijn malaria-collega’s. “Als het nieuwe malariavaccin goed werkt, zouden we kunnen proberen om er een paar tuberculosegenen aan toe te voegen. Misschien kan het dan fungeren als een dubbel vaccin. Maar dat is voorlopig nog toekomstmuziek.”

Worm en maagbacterie partners in strijd tegen allergische astma

Parasitaire wormen en maagbacteriën onderdrukken immuunreacties, zoals allergische reacties. Parasitoloog Hermelijn Smits en longarts Christian Taube van het LUMC proberen van deze micro-organismen te leren.


Parasitaire wormen en maagbacteriën beschermen zichzelf door het immuunsysteem te onderdrukken. Hierdoor worden ook andere immuunreacties onderdrukt, zoals allergische reacties. Parasitoloog Hermelijn Smits en longarts Christian Taube van het LUMC proberen van deze micro-organismen te leren, om zo te komen tot een nieuw medicijn tegen allergische astma.

Ontstekingsziektes zoals astma en allergieën blijken veel minder voor te komen in ontwikkelingslanden, waar mensen vaker last hebben van worminfecties, zo ontdekten parasitologen van het LUMC. “Onderzoek bij proefdieren toonde aan dat het één daadwerkelijk met het ander te maken heeft. Het lijkt er dus op dat infecties met parasitaire wormen mensen tegen astma en allergie kunnen beschermen”, vertelt Hermelijn Smits. Een vergelijkbare ontdekking werd gedaan voor de maagbacterie helicobacter pylori. Ook hier is een verband tussen het feit dat deze maagbacterie bijna niet meer voorkomt in de westerse wereld, en het feit dat het aantal mensen met allergische astma 

De maagbacterie Helicobacter pylori.

De maagbacterie Helicobacter pylori.

sterk is gegroeid. Hoogleraar longziekten Christian Taube vertelt: “Epidemiologische studies hebben laten zien dat astma veel minder voorkomt bij mensen die vroeger een helicobacter pylori infectie hebben gehad. Wij hebben dat verder onderzocht en zagen dat deze bacterie inderdaad de kans verlaagt om astma te ontwikkelen.”

Tolerantie

Hoe komt het dat deze micro-organismen zo’n beschermend effect hebben tegen allergische astma? Dat heeft te maken met hun interactie met het immuunsysteem. Beide organismen zijn in staat om het immuunsysteem te onderdrukken en zo zichzelf te beschermen. Daarmee onderdrukken ze tegelijkertijd andere reacties van het immuunsysteem, waaronder die tegen allergische stoffen. Smits en Taube willen graag achterhalen hoe deze micro-organismen dat doen. Waarschijnlijk spelen vooral de dendritische cellen hierbij een belangrijke rol. Dendritische cellen zijn eigenlijk de poortwachters van het menselijk lichaam. Ze zitten bijvoorbeeld in de longen, waar ze binnendringende ziekteverwekkers en allergenen herkennen en vervolgens beslissen of ze een afweerreactie in gang moeten zetten of die juist moeten afremmen. “We zien dat de aanwezigheid van helicobacter pylori leidt tot meer van de afremmende dendritische cellen en dus een sterkere mate van tolerantie”, vertelt Taube.

Astma-vaccin

In een gezamenlijk onderzoeksproject van het Longfonds en het LUMC isoleren Smits en Taube nu allerlei moleculen die worden uitgescheiden door de parasitaire wormen en de maagbacteriën en testen hun effect op de dendritische cellen. Beide hebben ondertussen al meerdere kandidaat-moleculen op het oog. Uiteindelijk hopen ze deze stoffen te kunnen gebruiken voor de behandeling van astma. Zo kunnen patiënten profiteren van de voordelen van deze micro-organismen, zonder last te hebben van de negatieve kanten die een infectie met een maagbacterie of parasitaire worm natuurlijk ook heeft. Mogelijk kunnen de stoffen zelfs dienen als een soort vaccin bij jonge kinderen met aanleg voor deze ziekte.

Het immuunsysteem resetten om diabetes en reuma te genezen

Bij auto-immuunziektes zoals reuma en diabetes valt het immuunsysteem lichaamseigen eiwitten aan. Leidse onderzoekers proberen te achterhalen hoe dit komt.


Bij auto-immuunziektes zoals reuma en diabetes valt het immuunsysteem lichaamseigen eiwitten aan. Leidse onderzoekers proberen te achterhalen hoe dit komt. Voor diabetes is ondertussen duidelijk welke immuuncellen ontspoord zijn en waartegen ze optreden. Met die kennis is een nieuw soort celtherapie ontwikkeld. Binnenkort volgen de eerste klinische trials. Bij reuma is de oorzaak niet tot één type immuuncellen terug te leiden, maar wel wordt er gezocht naar mogelijkheden om te voorkomen dat de ziekte chronisch wordt.

Een menselijke T-cel

Een menselijke T-cel


Nieuwe celtherapie tegen diabetes

Bij diabetes vernietigt het afweersysteem de insulineproducerende bètacellen in de alvleesklier. “Tot nu toe is de behandeling eigenlijk alleen een kwestie van symptoombestrijding. We spuiten  insuline, maar we doen niks aan de oorzaak van de ziekte, namelijk het verstoorde immuunsysteem”, zegt hoogleraar diabetologie Bart Roep. Hij besloot om uit te zoeken welke immuuncellen precies de fout in gaan bij diabetespatiënten. Het bleek om T-cellen te gaan, immuuncellen die normaal gesproken het lichaam beschermen tegen infecties en kanker. Roep ontdekte dat het doelwit van deze specifieke T-cellen een eiwit was uit de bètacellen. 

Die informatie bood nieuwe mogelijkheden. “We willen het immuunsysteem trainen om niet meer op deze eiwitten te reageren. Hiervoor ontwikkelen we een soort vaccin in de vorm van celtherapie.” Dit vaccin bestaat uit eigen immuuncellen van de patiënt in combinatie met het eiwit uit de bètacellen. Roep en zijn collega’s starten binnenkort met de eerste klinische trials.

Vroege aanpak van reuma moet chronisch karakter voorkomen

Bij reuma richt het immuunsysteem zich tegen de bekleding van de gewrichten, waardoor gewrichtspijn en ontstekingen ontstaan. “De afgelopen jaren is er enorm veel vooruitgang geboekt op het gebied van de behandeling van reuma”, vertelt reumatoloog Annette van der Helm “Gewrichtsschade komt bijna niet meer voor, doordat we nu betere medicijnen hebben, maar ook omdat we eerder starten met de behandeling en direct actie ondernemen als de ziekte opspeelt.” Toch is de ziekte moeilijk te genezen. Patiënten houden klachten van gewrichtspijn, invaliditeit en moeheid. Vaak moeten ze een leven lang medicijnen nemen.
Helaas is het bij reuma niet bekend wat er precies misgaat in het immuunsysteem, er zijn wel voor deze ziekte specifieke autoantilichamen (anti-lichamen die lichaamseigen stoffen aanvallen) gevonden. “Er is niet één specifiek antigeen waar het immuunsysteem zich tegen keert. Vandaar dat we ook niet goed begrijpen waarom het een chronische ziekte is. Wat we wèl weten, is dat de afweerreactie, die samenhangt met reuma, al jaren voordat mensen ziek worden aanwezig is. Ook weten we dat deze afweerreactie zich verbreedt en uitrijpt, ongeveer een half jaar voordat de eerste klachten ontstaan. Graag willen we weten wat de aanleiding is van deze uitrijping en hoe we dit kunnen voorkomen. We denken dat als we de uitrijping van deze verkeerde afweerreactie kunnen voorkomen, mensen helemaal geen reuma meer zullen krijgen. Vandaar dat we ook steeds vroeger beginnen met de behandeling. Het liefst doen we dit voordat de afweerreactie uitrijpt en er nog een weg terug is, waardoor de ziekte geen chronisch karakter krijgt”, zegt van der Helm.

Onderzoek naar vroege behandeling
Dat klinkt eenvoudiger dan het is. “Vaak komen patiënten pas bij ons als de ziekte al aan de buitenkant zichtbaar is door zwellingen rondom de gewrichten. Op dat moment is de ziekte al chronisch.” Vandaar dat Van der Helm onderzoek doet bij een grote groep mensen die alleen nog last hebben van gewrichtspijn. Met behulp van een MRI wordt bekeken welke patiënten aan de binnenkant al wel ontstoken gewrichten hebben. Zij kunnen meedoen aan een klinische trial die onderzoekt of een erg vroege behandeling in deze fase chronische reuma voorkomt. Deze trial zal ook unieke gegevens opleveren over de uitrijping van de autoantilichaam response en het verband met remissie van de ziekte.

Ook wil Van der Helm meer begrijpen van de mechanismen die bijdragen aan het ontstaan van chroniciteit, maar daar is nog veel onderzoek voor nodig.

Stamcellen onderdrukken afweer bij orgaantransplantaties

Behandeling met speciale stamcellen lijkt een goede mogelijkheid om het afweersysteem te onderdrukken bij orgaantransplantaties. Onderzoekers proberen daarbij te leren van processen in het menselijk lichaam tijdens een zwangerschap.


Orgaantransplantaties zijn altijd complexe operaties, en ook immunologisch gezien een grote uitdaging. Voor het immuunsysteem is het donororgaan immers lichaamsvreemd. Door te zorgen voor een goede match tussen donor en ontvanger kunnen veel problemen op korte termijn worden voorkomen. “We zijn tegenwoordig goed in staat om te zorgen dat nieren na een transplantatie door het lichaam worden geaccepteerd en de eerste tijd goed functioneren. De grote uitdaging is nu nog de lange termijn”, vertelt internist-nefroloog Marlies Reinders. “Patiënten hebben veel medicijnen nodig om hun afweersysteem te onderdrukken. Die brengen veel bijwerkingen met zich mee. Mensen hebben bijvoorbeeld vaker infecties en ontwikkelen vaker kwaadaardige tumoren. Bovendien raakt de nier snel beschadigd door littekenvorming. Vandaar dat we zoeken naar nieuwe manieren om het afweersysteem te onderdrukken zonder al die bijwerkingen.”

Leren van een zwangerschap

Hoogleraar Frans Claas haalt daarvoor zijn inspiratie uit onverwachte hoek. Hij onderzoekt namelijk hoe het lichaam van een moeder omgaat met haar ongeboren kind tijdens de zwangerschap. Net als een donororgaan is dat kind namelijk ook lichaamsvreemd voor het immuunsysteem van de moeder, in ieder geval voor de helft van zijn of haar genen. “Je ziet  in het bloed van een zwangere vrouw dat er allerlei antistoffen zijn aangemaakt tegen het kind. Maar op een of andere manier wordt het kind toch niet afgestoten”, vertelt Claas. Hij wil graag uitzoeken hoe dat kan, om die kennis uiteindelijk ook toe te passen bij orgaantransplantaties. Hij ontdekte al dat het immuunsysteem bij een zwangerschap vooral in toom wordt gehouden door zogeheten regulatoire T-cellen. “In ons onderzoek proberen we te achterhalen hoe die regulatoire T-cellen precies functioneren en kijken we of we een soortgelijke situatie kunnen creëren bij een orgaantransplantatie. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door bij de transplantatie ook regulatoire T-cellen in te spuiten die je eerder van de patiënt hebt afgenomen.”

Een mesenchymale stromale cel (MSC).

Een mesenchymale stromale cel (MSC).

Stamcellen als afweeronderdrukkend medicijn

Een alternatieve manier om het immuunsysteem te onderdrukken is de toediening van mesenchymale stromale cellen (MSC). Dit zijn stamcellen die afkomstig zijn uit het beenmerg. “We denken dat de mesenchymale stromale cellen ervoor zorgen dat er minder agressieve immuuncellen zijn en juist meer regulatoire T-cellen. Daarmee wordt het milieu een stuk gunstiger voor een orgaantransplantatie”, legt 

Reinders uit. De stamcellen worden tijdens de operatie bij de patiënt weggenomen, vervolgens opgekweekt en later via een infuus weer toegediend. Een eerste klinische trial om de haalbaarheid en veiligheid van de stamcellen te testen had positieve resultaten. In een tweede trial moet duidelijk worden of de patiënten hierdoor minder afweeronderdrukkende medicijnen hoeven te gebruiken en minder last hebben van bijwerkingen en littekenvorming.

Experts

Wetenschappers in dit multidisciplinaire onderzoeksgebied

  • Prof. Dr. Frans Claas
  • Dr. Mirjam Heemskerk
  • Dr. Annette van der Helm-van Mil
  • Prof. dr. Tom Huizinga
  • Dr. Shahid M. Khan
  • Prof. Dr. Frits Koning
  • Prof. Dr. Ed Kuijper
  • Dr. Arjan Lankester
  • Prof. dr. Tom Ottenhoff
  • Prof. dr Jacques Neefjes
  • Prof. dr. Paul Parren
  • Prof. dr. Bart Roep
  • Meta Roestenberg
  • Dr. Hermelijn Smits
  • Dr. Wiep Klaas Smits
  • Prof. dr. Christian Taube
  • Prof. dr. René Toes
  • Prof. dr. Maria Yazdanbakhsh

Prof. Dr. Frans ClaasHoogleraar Immunohematologie

Topics: Orgaantransplantatie, immuunrespons

+31 (0)71 526 3802

Dr. Mirjam HeemskerkUniversitair Hoofddocent Hematologie

Topics: TCR gene therapy, immune therapy, transplantation, tissue specific immune responses

+31 (0)71 526 2271

Dr. Annette van der Helm-van Mil Reumatoloog

Topics: Vroege herkenning van arthritis

+31 (0)71 526 3598

Prof. dr. Tom HuizingaHoofd afdeling Reumatologie LUMC

Topics: Auto-immuniteit, reumatologie

+31 (0)71 526 3598

Dr. Shahid M. KhanAssistent professor

Topics: Malaria, parasieten, interactie tussen eiwitten in gastheer en parasiet

+31 (0)71 526 1405

Prof. Dr. Frits KoningHoogleraar Coeliakie

Topics: Coeliakie, gluten, darmontsteking, auto-immuniteit.

+31 (0)71 526 6673

Prof. Dr. Ed KuijperHoogleraar Experimentele Bacteriologie

Topics: Antimicrobiële resistentie, infectieziekten, bacteriële ziektes, schimmels en gisten.

+31 (0)71 526 3574

Dr. Arjan Lankester Kinderarts, immunoloog

Topics: Stamceltransplantatie, immunologie, immuundeficiënties

+31 (0)71 5262824

Prof. dr. Tom OttenhoffHoogleraar Immunologie

Topics: Immunologie, mycobacteriën, tuberculose, vaccins

+31 (0)71 526 2620

Prof. dr Jacques NeefjesHoogleraar Moleculaire Immunologie

Topics: Immunologie, geinfecteerde immuuncellen

+31 (0)20 512 1977

Prof. dr. Paul Parren Hoogleraar Moleculaire Immunologie

Topics: Antilichamen, auto-immuunziektes, ontstekingsziektes, vaccins

+31 (0)71 526 6722

Prof. dr. Bart RoepHoogleraar Diabetologie

Topics: Immuunrespons bij diabetes type 1, autoimmuunziekte

+31 (0)71 5263869

Meta RoestenbergInternist-infectioloog

Topics: Infectieziekten, malaria, vaccins

+31 (0)71 526 4637

Dr. Hermelijn Smits Assistent professor

Topics: Regelmechanismen van cellen, allergieën, astma

+31 (0)71 526 5070

Dr. Wiep Klaas Smits Senior onderzoeker Medische Microbiologie

Topics: Moleculaire bacteriologie, genexpressie van bacteriën, antibiotica resistentie

+31 (0)71 526 1229

Prof. dr. Christian TaubeHoofd afdeling longziekten

Topics: Luchtwegziekten, allergische luchtwegziekten, immunologie van de luchtwegen

Prof. dr. René ToesHoogleraar Immunologie

Topics: Reumatologie, immunogenetica, tumoren, immuunziekte

+31 (0)71 526 3598

Prof. dr. Maria YazdanbakhshHoogleraar Immunoparasitologie

Topics: Immuunsysteem, parasieten, allergieën, auto-immuunziekte

+31 (0)71 526 5062

Onderwijs

Immunologische baggage

Omdat het immuunsysteem zo veel impact heeft, is het belangrijk voor studenten Geneeskunde en Biomedische Wetenschappen om nodige immunologische kennis op te doen. Dat kan door het volgen van de halve minoren, ‘clinical immunology’ en ‘infections in health and diseases’. Immunologie komt ook aan bod in de halve minoren ‘immunotherapy of cancer’ en ‘Regenerating hematopoiesis and immune dysfunction via cell therapies’. Masterstudenten kunnen hun kennis verder verdiepen in de researchtrack ‘Immunity, infections and tolerance’.
Recent is de graduate school ‘Immunity, infections and tolerance’ opgezet voor studenten die aansluitend aan hun master een promotieonderzoek willen doen in het LUMC binnen dit vakgebied. Dit bestaat uit een vierwekelijkse zomerschool, gevolgd door een onderzoeksstage bij een van de researchgroepen en een PhD-traject.
Vanaf januari 2016 verzorgen het LUMC en de Universiteit Leiden de eerste gezamenlijke Massive Open Online Course (MOOC) ‘Clinical Kidney Transplantation’.

Outreach & Nieuws

Wetenschap middenin de maatschappij

Ons onderzoek reikt verder dan de wetenschappelijke wereld alleen. Wetenschappers delen hun vakkennis op scholen, in musea, bij bedrijven en in toegankelijke cursussen. Zo brengen zij de wetenschap naar de maatschappij.

Nieuws

Meer nieuwsberichten

Agenda

Meer agendaberichten