Universiteit Leiden Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Bestuur en samenleving

Onderzoek

Vanuit verschillende disciplines werken onderzoekers van de Universiteit Leiden samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen. U vindt hier een voorbeeld op het gebied van politiek en bestuur.

Overzicht wetenschapsdossiers

Onderzoek

De puzzel van organisaties, personen en belangen

Bestuur is een complexe puzzel van organisaties, personen en uiteenlopende belangen. Wetenschappelijk onderzoek hiernaar levert diepgaande kennis op over de manier waarop bestuurders handelen, over organisatievormen en de mensen die er werken, en over de manier waarop organisaties beleid uitvoeren. Doorgeven van die kennis helpt instanties om hun werk beter te doen en te beantwoorden aan continue veranderingen in de samenleving. Uiteindelijk zorgt dat ervoor dat wij, de burgers, kunnen samenleven in een maatschappij die beantwoordt aan onze normen en waarden.

<p>Of, en zo ja, waar een windmolen komt te staan is een praktisch gevolg van de puzzel van personen, organisaties en belangen.</p>

Of, en zo ja, waar een windmolen komt te staan is een praktisch gevolg van de puzzel van personen, organisaties en belangen.

De burger centraal

De Universiteit Leiden heeft een lange traditie in onderzoek naar bestuur. Leidse wetenschappers willen beslissingen en gedrag van politici en bestuurders begrijpen. Ook bestuderen ze de structuur van publieke organisaties, en hoe die structuur de uitvoering van taken beïnvloedt. De gevolgen voor burgers spelen in dat onderzoek een belangrijke rol. Vragen kunnen bijvoorbeeld zijn: is het gekozen beleid en uitvoering ook echt datgene waarvoor een meerderheid tijdens democratische verkiezingen heeft gekozen? Hoe kunnen bestuurders en organisaties daarvoor zorgen?

Internationalisering en veranderende rollen

Het onderzoek wordt gedreven door twee recente ontwikkelingen. Als eerste: internationalisering. Burgers van staten hebben steeds directer te maken met gevolgen van internationaal beleid. Denk aan wereldwijd toezicht op banken, om fraude of een nieuwe bankencrisis te voorkomen. Of aan internationale samenwerking op gebied van terrorismebestrijding. Een tweede ontwikkeling is dat de rol van burgers en ambtenaren verandert. In de praktijk voeren ambtenaren bijvoorbeeld steeds vaker in samenwerking met burgers beleid uit.
Met die ontwikkelingen in het achterhoofd kijken de wetenschappers naar vier 'niveaus' van bestuur die allemaal met elkaar verweven zijn: lokale uitvoeringsorganisaties en bestuurders, nationale politiek en bestuur, de EU en de wereld.

Direct zicht op de praktijk

De Leidse experts werken vanuit Den Haag, het bestuurshart van Nederland. Daardoor  zijn ze nauw betrokken bij de bestuurspraktijk. Ze worden regelmatig gevraagd voor advies of duiding door ministeries, gemeenten en andere organisaties. Zo dragen ze bij aan een optimale uitvoering van divers beleid, van het beoordelen van de uitbreiding van de EU, de opzet van een Nationale Politie tot veranderingen in de organisatie van de zorg.

Faculteit Governance and Global Affairs

Publieke organisaties: verandering van structuur, mensen en leiders

Instanties en personen die overheidsbeleid uitvoeren moeten omgaan met allerlei veranderingen. Leidse wetenschappers onderzoeken hoe ze dat doen, en geven advies over hoe ze het beste kunnen aansluiten op de wensen en behoeften in de samenleving.


Grote veranderingen, zoals bezuinigingen, en wijziging van taken door veranderingen in beleid hebben grote impact op publieke organisaties. Daarnaast zijn burgers steeds meer betrokken bij de beleidsuitvoering en willen zij zich herkennen in en vertegenwoordigd voelen door uitvoerende organisaties. De ambtenaar waarmee we te maken krijgen moeten ons begrijpen, en het liefst ook dezelfde waarden erop nahouden. Deze ontwikkelingen vragen veel van de organisaties, de mensen die er werken en hun leidinggevenden. Hoe gaan publieke organisaties om met dit soort veranderingen? Wat betekent dat voor het dagelijks werk van publieke managers en publieke professionals?

De decentralisaties hebben veel impact op gemeenten. Welke keuzes maken ze, welke organisatievorm is het meest effectief?

De decentralisaties hebben veel impact op gemeenten. Welke keuzes maken ze, welke organisatievorm is het meest effectief?

Decentralisaties

Een voorbeeld van veranderend overheidsbeleid en impact op uitvoerende organisaties, zijn de zogeheten decentralisaties. Sinds 2015 zijn gemeenten voor burgers het aanspreekpunt als ze zorg nodig hebben, jeugdzorg of zorg aan langdurig zieken en ouderen. De regering stelt voor deze taken aan iedere gemeente een budget beschikbaar, waarna iedere gemeente zelf mag beslissen hoe ze burgers van gewenste zorg gaat voorzien. Dat is een enorm moeilijk vraagstuk, des te meer omdat de decentralisaties gepaard gaan met bezuinigingen. Door deze veranderingen moeten zorgprofessionals hun werk anders gaan doen en moeten zij samenwerken met andere partijen. Wij onderzoeken de verschillen in aanpak van gemeenten. Gemeente A kiest ervoor om alle taken onder te brengen in zelfsturende teams, gemeente B niet. Waarom maken ze die keuzes? Wat betekenen deze voor de rol van de manager of een zelfsturend team? En welke organisatievorm is het meest effectief?

Veranderende organisaties

De onderzoeksgroep Publiek Management van Bestuurskunde kijkt ook naar de impact van veranderingen op de inrichting van publieke organisaties, bijvoorbeeld op gebied van hiërarchie. Door internationalisering (zie het onderzoek 'Bestuur op wereldniveau') moeten ambtenaren van een ministerie steeds meer overleggen met internationale collega's en samen beleidsafspraken maken. De ambtenaar krijgt dan meer verantwoordelijkheid, wat de hiërarchie van het ministerie doorbreekt. Dat vraagt niet alleen meer van de ambtenaar, maar ook van zijn of haar leidinggevende. Die moet tenslotte vertrouwen geven aan de ambtenaar om die taak uit te voeren, maar moet tegelijkertijd verantwoording afleggen aan hogere echelons in de eigen organisatie. De Publiek Management-onderzoekers beantwoorden vragen als: hoe richt je je organisatie (opnieuw) in, hoe stuur je die nieuwe organisatie aan? Wat betekent dit voor publiek leiderschap: welke leiderschapscompetenties zijn er nodig, nu en in de toekomst?

Burgers willen zich herkennen in de overheid

Burgers staan in contact met de overheid via de professionals die voor de overheid werken. Voor burgers wordt het steeds belangrijker om zich, via die ambtenaar, te herkennen in de overheid en zich vertegenwoordigd te voelen. Dit noemen we representatieve bureaucratie. Daarmee wordt het ook belangrijker om te vragen wie de ambtenaren zijn, wat hun achtergrond is. De Leidse Bestuurskunde heeft een lange traditie van onderzoek naar ambtenaren. Dit onderzoek is  uiterst actueel nu van de overheid steeds meer wordt gevraagd om te zorgen voor verbinding met de samenleving. Onderzoekers van Bestuurskunde onderzoeken welke bevolkingsgroepen in onze samenleving vertegenwoordigd zijn in onze overheid en hoe deze ambtenaren er dan voor zorgen dat burger en overheid niet tegenover elkaar staan, maar dat ze samenwerken.

Onderzoekers van Bestuurskunde zijn ook betrokken bij een internationaal onderzoek dat bekijkt hoe representatief overheidsorganisaties in verschillende landen zijn, en welke gevolgen dit heeft voor hun effectiviteit en legitimiteit.

Politiek: lobbyen, beïnvloeding en beleidsverandering

Leidse bestuurskundigen onderzoeken het mechanisme van lobbyen, beïnvloeding en gedrag van politieke partijen om problemen en oplossingen aan elkaar te koppelen. Zo kunnen ze uitspraken doen over de beste manieren om veranderingen in politieke aandacht en beleid teweeg te brengen.

'The lobby of the House of Commons'. Schilderij uit 1886 van Liborio Prosperi

'The lobby of the House of Commons'. Schilderij uit 1886 van Liborio Prosperi


Burgers, belangengroepen en overheden spelen allemaal een rol bij het opstellen van wetten en beleid. Deze spelers zijn bovendien van elkaar afhankelijk en beïnvloeden elkaar. Leidse wetenschappers onderzoeken hoe dit samenspel precies werkt, en hoe beslissingen kunnen worden gemaakt die breed maatschappelijk draagvlak hebben. Bestuurskundigen werken hierbij binnen de universiteit nauw samen met andere disciplines, zoals politicologie en rechten.

Onderwerpen op de politieke agenda

Arco Timmermans, hoogleraar Public Affairs, bestudeert het 'spel' van lobbyen: hoe proberen partijen (zoals bedrijven, Ngo's of groepen burgers) politici en hun beleid te beïnvloeden? Als daarover meer bekend is, hebben we een beter beeld van de vertegenwoordiging van allerlei belangen, hoe daar draagvlak voor wordt vergroot of hoe sommige belangen oververtegenwoordigd blijven.

Om hierover uitspraken te kunnen doen, analyseert Timmermans hoe sommige onderwerpen op de politieke agenda komen en andere naar de achtergrond  worden gedrongen. "Een belangrijke ontwikkeling is dat het spel van lobbyen  steeds minder verborgen kan blijven in de 'achterkamertjes'. Zo is er al een tijdje een behoefte in de Tweede Kamer om inzichtelijk te krijgen welke lobbyende partijen op bezoek zijn geweest bij ministeries. Verder spelen social media een steeds belangrijker rol bij het agenderen van onderwerpen: zo kwamen misstanden rondom de uitkering van de persoonlijk gebonden budgetten (pgb's) terug op de politieke agenda dankzij een twittercampagne van burgers met hashtag #pgbalarm. Maar social media zijn niet altijd bepalend voor de politieke agenda. Politici voelen de druk vooral als een onderwerp wordt overgenomen door traditionele media zoals kranten of het NOS-journaal. Wel is het belangrijk voor politici om social media in de gaten te houden."
Daarnaast dringen burgers, 'amateurs' op het gebied van lobbyen, het professionele speelveld binnen. Dankzij social media en referenda kunnen ze directer invloed uitoefenen op politici. Zo is de uitgesproken publieke opinie de afgelopen jaren een belangrijke reden voor de politiek om het statiegeld op plastic flessen niet af te schaffen. “Dat heeft overigens ook een minder positieve kant”, zegt Timmermans. “Burgers gebruiken hun directere invloed niet alleen om ideeën te presenteren maar ook om veranderingen tegen te houden. Vooral bij zogeheten Not In My Backyard-onderwerpen, zoals windmolens of de komst van een asielzoekerscentrum.

Een derde ontwikkeling, vertelt Timmermans, is dat lobbyende groepen in toenemende mate coalities moeten vormen. “Er komen steeds meer verschillende spelers bij, en elke partij heeft z'n eigen kracht. De ene heeft bijvoorbeeld goede connecties, terwijl de andere de publieke opinie mee heeft. Samen moeten ze aan de politiek laten zien dat hun onderwerp een groot maatschappelijk draagvlak heeft. Dit veranderende veld vormt een uitdaging voor de traditionele lobby en voor het openbaar bestuur.”

Brandon Zicha: 'Veel groeperingen richten zich uitsluitend erop om beleidsmakers in te laten zien dat het huidige beleid verkeerd is.'

Brandon Zicha: 'Veel groeperingen richten zich uitsluitend erop om beleidsmakers in te laten zien dat het huidige beleid verkeerd is.'


Beïnvloeding van beleid door groeperingen

Als je het gedragspatroon kent van regeringen, politieke partijen en beleidsmakers van een partij, ben je beter in staat om hun gedrag en beleid te beïnvloeden. Dat is belangrijke informatie voor burgers of groeperingen die in hun samenleving beleidsverandering in belangrijke 'dossiers' teweeg willen brengen. Denk aan onderwerpen met een grote maatschappelijke impact, zoals euthanasie, het milieu of immigratie.

Dr. Brandon Zicha komt tot de conclusie dat veel groeperingen, in hun pogingen om beleid en publieke opinie te beïnvloeden, één grote fout maken: hun strategie is er uitsluitend op gericht om partijen en beleidsmakers in te laten zien dat het huidige beleid verkeerd is. "Terwijl die aanpak in veel gevallen te smal blijkt te zijn. Groeperingen kunnen een veel bredere boodschap uitdragen, die boodschap op allerlei manieren verpakken, en diverse middelen (zoals kranten, social media, evenementen) gebruiken om hun verhaal te vertellen. Ze zouden vaak ook beter moeten nadenken over de timing van de boodschap: voor welke onderwerpen is de maatschappij op dit moment gevoelig? Tot slot zouden groeperingen ook beter naar de effectiviteit van politieke partijen en andere instellingen kunnen kijken: welke partij krijgt uit de samenleving de meeste weerklank op het onderwerp waarvoor de groepering zich inzet? Die partij zal gevoelig zijn voor de boodschap van een groepering. Dit alles lijkt misschien voor de hand te liggen, toch blijken groeperingen weinig over deze factoren na te denken, en brengen ze geen verandering teweeg."

Zicha trekt deze conclusies door te onderzoeken hoe partijen en beleidsmakers reageren op externe veranderingen. Zo'n verandering kan van alles zijn: van verschuivende behoeftes in de samenleving, tot economische crisis, tot natuurramp. Met behulp van statistische methodes en grondige analyse van beleidsstukken onderzoekt hij op welke veranderingen beleidsmakers reageren en hoe ze reageren.

Schurend Europees beleid

Europees beleid beïnvloedt ons leven: van luchtkwaliteit tot hoe vaak er ergens een bus langsrijdt. Leidse onderzoekers analyseren hoe Europa functioneert, hoe landen Europese regelgeving toepassen en of dit beleid bijdraagt aan oplossingen.

De vluchtelingencrisis vraagt om een antwoord van Europa.

De vluchtelingencrisis vraagt om een antwoord van Europa.


Europa wordt meer en meer politiek

Meer en meer wordt voor belangrijke problemen een antwoord van de Europese Unie verwacht. Denk aan het aanpakken van de euro-crisis, de bestrijding van aanslagen zoals die in Parijs en Brussel, de problemen in het Oosten van de Oekraïne en landen als Libië, en de vluchtelingenstroom als gevolg van de oorlog in Syrië. Met die aandacht is Europa veel meer politiek geworden. Mogelijke oplossingen worden niet gedeeld, of sommige lidstaten vinden

dat Europa bepaalde problemen juist niet moet aanpakken of aan de nationale politiek moet overlaten.

De gevolgen zijn op verschillende niveaus merkbaar. De onderhandelingen over nieuwe Europese maatregelen verlopen soms stroever, zeker bij ambitieuze dossiers zoals  de richtlijn gericht op het mogelijk maken van vrij verkeer van diensten tussen lidstaten. Onenigheid wordt door de media uitvergroot, waardoor nationale parlementariërs Kamervragen stellen of een debat aanvragen. En dat heeft weer een invloed op de publieke opinie die zich  steeds meer en steeds kritischer over Europa uitspreekt. Dat zet de Brusselse onderhandelingen onder druk en kan ertoe leiden dat beleid meer rekening houdt met nationale wensen. Ook heeft dit gevolgen voor de uitvoering wanneer niet-gedeelde oplossingen worden opgelegd. Binnen Bestuurskunde bestudeert men de wisselwerking tussen deze processen op Europees en nationaal niveau en tussen politiek, media en publieke opinie.

Onvoorziene problemen van beleid

Europa doet zijn best om regels zo zorgvuldig mogelijk op te stellen, maar het is bijna onmogelijk om van tevoren vast te stellen hoe die regels uitwerken en of er geen regels worden gemaakt die elkaar bijten. Dat levert nationale overheden (het Rijk, provincies, gemeenten) bij de uitvoering problemen op, die de Europese beleidsmakers van tevoren niet hadden voorzien. Een voorbeeld zijn de Europese normen voor luchtkwaliteit en Europese regelgeving rond uitstoot van auto's. We vinden goede luchtkwaliteit en zo min mogelijk fijnstof in de lucht erg belangrijk, want van fijnstof kun je allerlei nare aandoeningen krijgen. In Nederland moeten rijksoverheid, provincie en gemeenten er daarom voor zorgen dat in hun gebied niet te veel uitlaatgassen door het verkeer worden uitgestoten. Die link tussen luchtkwaliteit en automobiliteit had men zich op de tekentafel nog niet volledig gerealiseerd.


Gemeenten in de knel door gulle uitstootnormen

Daarbij komen zij erachter dat de Europese uitstootnormen voor auto's, die weer door anderen binnen Europa zijn opgesteld, veel te gul zijn. De partijen die verantwoordelijk zijn voor luchtkwaliteit zouden die uitstootnormen graag naar beneden bijgesteld willen zien. Dit wordt maar in beperkte mate gedaan, omdat er op Europees

Schurend Europees beleid

niveau ook rekening wordt gehouden met de belangen van de auto-industrie. Het gevolg is dat onder meer gemeenten dure maatregelen moeten nemen om het effect van de uitstoot van auto’s te beperken. Bovendien hebben overheden in Nederland verschillende rollen: het Rijk beheert rijkswegen, de provincie beheert provinciale wegen, de gemeente beheert lokale wegen. Die verschillende rollen leveren op zich al weer lastige bestuurlijke  problemen op, want soms lopen rijkswegen dwars door woonwijken van gemeenten, bijvoorbeeld in grote steden als Den Haag en Rotterdam. Dan moeten de verschillende partijen met elkaar aan de slag bij het behalen van normen rond luchtkwaliteit. Bestuurskunde onderzoekt hoe verschillende steden dit oppakken; kunnen ze haalbare maatregelen nemen?

Onderzoeks-MOOC naar wat Europa voor jou betekent

Binnen Bestuurskunde worden de problemen bij uitvoering en van compliance onderzocht. Zo kunnen zij gemeenten maar ook andere uitvoeringsorganisaties adviseren over de beste manieren om Europees beleid uit te voeren en diensten voor burgers te verwezenlijken. Ze kijken niet alleen naar de situatie Nederland, maar ook in de andere lidstaten van de EU. Om een compleet beeld te krijgen start Bernard Steunenberg, hoogleraar binnen het Instituut Bestuurskunde, met een onderzoeks-MOOC (Massive Online Open Course), waarin hij met de deelnemers uitvoeringsproblemen en gevonden oplossingen in hun eigen land en buurt  gaan analyseren. Bovendien krijgen de deelnemers een training in hoe Brussel tot besluiten komt, hoe die beslissingen door de lidstaten worden opgepakt en welke obstakels kunnen bestaan voor de uitvoerders. Ook zullen zij met andere cursisten meedenken over nieuwe manieren om in Europa beleid te maken.

Bestuur op wereldniveau

Om problemen zoals de vluchtelingencrisis op te lossen, moeten landen wereldwijd met elkaar samenwerken. Dit vraagt grote veranderingen van staten in de manier waarop ze beleid maken en uitvoeren. Leidse wetenschappers analyseren die veranderingen en geven beleidsmakers advies over best practices.


Veel maatschappelijke problemen van nu gaan verder dan onze landsgrenzen: denk aan de instroom van vluchtelingen, opwarming van de aarde of de mondiale bankencrisis. Om die vraagstukken het hoofd te bieden zijn er allerlei internationale organisaties ontstaan, zoals internationale luchtvaartorganisaties, wereldgezondheidsorganisaties en wereldhandelorganisaties en worden er op internationaal niveau afspraken gemaakt. De uitvoering van die afspraken komt neer op de

Hoe gaat Peking afspraken verwezenlijken die in Parijs zijn gemaakt?

Hoe gaat Peking afspraken verwezenlijken die in Parijs zijn gemaakt?

schouders van afzonderlijke staten en dat levert problemen op.

Internationalisering en nationale parlementen

Ten eerste vragen de afspraken om nauwe samenwerking tussen landen en een eenduidige uitvoering van gemaakte afspraken. Bovendien is het maar de vraag of iedere overheid de afspraken op een democratische en humane manier uitvoert. "Bij een wereldwijd klimaatakkoord weten we binnen Europa wat ons te doen staat", geeft onderzoeker Kutsal Yesilkagit als voorbeeld. "Maar hoe weten we dat ook van China, of India? Gaan die overheden de afspraken die in Parijs zijn gemaakt verwezenlijken op een manier zodat lokale boeren niet worden geschaad? "
Leidse wetenschappers, waaronder Yesilkagit, onderzoeken de effecten van deze internationalisering op nationale staten: hoe voeren politici en ambtelijke instanties het beleid uit? Hoe ontstaan internationale samenwerkingsverbanden? En wordt het beleid uitgevoerd op een manier die wordt ondersteund door het volk van een staat? Ze zoomen daarbij vooral in op de manier waarop staten omgaan met regulering, zoals het wereldwijde bankentoezicht of de beheersing van broeikaseffecten. Met die kennis kunnen ze beleidsmakers en uitvoerders adviseren bij het uitvoeren van internationaal beleid.

Politiek buitenspel gezet

Yesilkagit: "Eén belangrijk effect bij de uitvoering van mondiale afspraken is dat de politiek, het parlement van een land, steeds meer buitenspel wordt gezet. Op het gebied van energie zien we steeds meer dat op uitvoeringsorganisaties van landen (ministeries, agentschappen, zelfstandige bestuursorganen, enzovoort) samenwerkingsverbanden aangaan met 'collega'-instanties in andere landen. Dat is een grote verschuiving, vroeger praatten alleen de diplomaten van Buitenlandse zaken over deze problemen met 'het buitenland.' Ook transnationale incidenten, zoals de sjoemelsoftware van Volkswagen, wordt niet meer opgelost door een diplomaat maar door een ambtenaar. Die gaat naar Brussel en maakt namens Nederland afspraken over standaarden die acceptabel zijn. Misschien is zo'n samenwerking veel effectiever, maar als alleen ambtenaren met landen afspraken maken met elkaar, wordt de politiek buitengesloten. Zijn die afspraken dan nog wel een weerspiegeling van de wens van de volkeren van landen? Er zit een constante spanning tussen effectiviteit en democratische legitimiteit."

Beleidsmakers van morgen

Het Leidse onderzoek naar het effect van internationalisering op de verhouding tussen politiek en bestuur is nieuw, en uniek in Nederland. Met de opgedane kennis willen de wetenschappers niet alleen beleidsmakers in de praktijk van advies voorzien, ze zien het ook als belangrijke bagage die ze studenten - de beleidsmakers van morgen - willen meegeven.

Eendracht maakt macht? Lidstaten op het wereldtoneel

Organisaties als de EU leveren lidstaten soms enorm veel op, zonder dat inwoners van de lidstaten dat weten. Leidse wetenschappers onderzoeken hoe effectief samenwerkingsverbanden van lidstaten, zoals de EU of ASEAN, zijn bij het uitoefenen van invloed op de wereldpolitiek.


Naarmate de wereld globaliseert wordt het voor individuele staten steeds belangrijker, maar ook moeilijker, om de vormgeving van internationale afspraken en regelgeving te beïnvloeden. Joris Larik, expert op het gebied van Europees en Internationaal Recht, en collega-onderzoekers, zien dat landen via samenwerkingsverbanden als de EU erin slagen om hun stempel te drukken op internationaal beleid. De EU biedt lidstaten bijvoorbeeld een sterke positie bij internationale onderhandelingen op handelsgebied.

Internationale afspraken gaan bijvoorbeeld over de veiligheid op zee.

Internationale afspraken gaan bijvoorbeeld over de veiligheid op zee.


De EU als sterke onderhandelaar

"De EU zoekt onder meer voor lidstaten uit welke zaken ze wel en niet mogen bedingen binnen het internationale juridische kader. Enerzijds beperkt dat hun speelruimte op het internationale toneel. Anderzijds scheelt dat lidstaten vervolgens veel tijd en moeite", zegt Larik. "Bovendien voert de EU strategische, en indien noodzakelijk ook agressieve, onderhandelingen met andere landen, wat de positie van lidstaten ten goede komt. Het is binnen deze tijd van EU-scepsis dan ook verbazingwekkend dat het de EU zich niet lijkt in te spannen om aan burgers duidelijk te maken hoe succesvol ze zijn op dit gebied." ASEAN, een samenwerkingsorgaan van tien landen in Zuidoost-Azië (opgericht in 1967) kon successen boeken bij internationale onderhandelingen op het gebied van veiligheid en politieke samenwerking.

De wetenschappers brengen dit soort feiten aan het licht door internationale wetgeving en praktijk te analyseren. Ook kijken ze naar de effectiviteit van internationaal gerichte organisaties door hun doelen en organisatievormen te analyseren.

Ze brengen hun kennis onder meer over aan beleidsmakers. Zo riepen medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken de hulp in van Leidse onderzoekers bij het opstellen van een input document voor gebied van het gemeenschappelijke buitenlands- en veiligheidsbeleid van de EU. Dankzij de kennis van de juridische Europese kaders kunnen de Leidse onderzoekers aangeven op welke gebieden Nederland vooral moet inzetten. “Cybersecurity en cyber governance is bijvoorbeeld een belangrijk thema”, zegt Larik. “Je kunt op nationaal of Europees niveau regels opstellen om de digitale veiligheid te vergroten, maar die regels kunnen op gespannen voet staan met rechten van het individu. Bijvoorbeeld als het gaat om je privacy te waarborgen, inclusief het zogenaamde recht om ‘vergeten’ te worden, wat voor veel burgers in de EU een belangrijke verworvenheid is.”

 

Het TTIP-verdrag is het voorgestelde vrijhandelsverdrag tussen Europa en de Verenigde Staten.

Het TTIP-verdrag is het voorgestelde vrijhandelsverdrag tussen Europa en de Verenigde Staten.

Internationale handel is een ander onderwerp waarover op trans-Atlantisch niveau juridische afspraken moeten worden gemaakt. De Europese Unie en de Verenigde Staten willen een gerechtshof in het leven roepen dat bemiddelt bij geschillen tussen bedrijven en landen op het gebied van investeringen. Op welke manier moet dat gerechtshof rekening gaan houden met bestaande Europese wetgeving, met name wat betreft milieubescherming en economische en sociale rechten?

Wereldzeeën

Op dit moment kijken de Leidse wetenschappers, in samenwerking met verschillende Nederlandse ministeries en internationale partnerorganisaties, ook in het bijzonder naar het opstellen van regelgeving en beleidsmatig advies om wereldzeeën veiliger te maken en schoon te houden. Specifiek zoeken ze naar antwoord op vragen als: hoe bestrijd je piraterij (welke partijen houden zich daar allemaal mee bezig, hoe krijg je statelijke en niet-statelijke actoren bij elkaar aan de overlegtafel)? Hoe gaan we om met klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor de zee? Regelmatig kunnen studenten meedoen bij het onderzoek en direct praktische ervaring opdoen.

Burgers en bestuur in Nigeria

In landen met complexe binnenlandse situaties kunnen inwoners weinig invloed uitoefenen op bestuur en beleid. Leidse wetenschappers onderzoeken deze situaties en delen hun inzichten met burgers, bijvoorbeeld in Nigeria. Zo kunnen personen en gemeenschappen hun leefsituatie verbeteren.


In Nigeria kampen burgers met een ingewikkelde binnenlandse situatie vol conflict. Zo zijn er spanningen tussen islamitische en christelijke groeperingen, die van tijd tot tijd tot geweldsuitbarstingen leiden. Daarnaast leven op bestuurlijk niveau twee 'werelden' met elkaar op gespannen voet: enerzijds nemen de traditionele en religieuze leiders een belangrijke positie in onder de bevolking, anderzijds probeert de jonge democratische regering van Nigeria het land te besturen. Tot slot is de economie bron van maatschappelijke spanningen, vooral nu de lage olieprijs economische groei zo drastisch belemmert.

Igbo-leiders tijdens verkiezingen in de Igbo Community Association in Kano (foto: David Ehrhardt)

Igbo-leiders tijdens verkiezingen in de Igbo Community Association in Kano (foto: David Ehrhardt)

Op zoek naar opleiding en werk, migreren veel mensen naar de stad. Onder druk van deze migratiestroom wordt echter de roep van lokale ‘autochtonen’ om bescherming tegen allochtone concurrentie ook almaar sterker.

Autochtonen-certificaten

Universitair docent Dr. David Ehrhardt wil weten hoe burgers en lokale autoriteiten opereren in zo’n gespannen situatie. Op dit moment richt hij zich bijvoorbeeld op autochtonen-certificaten in het arme noorden van Nigeria: hoe worden die verdeeld, en wat betekent het om zo’n certificaat wel of niet te krijgen? "De problematische gevallen zijn migranten zonder connecties en in het bijzonder vrouwen die ‘mee’-migreren met hun partner", vertelt Ehrhardt. "Zij vallen vaak tussen wal en schip: ze worden niet erkend door de gemeenschap van hun man, maar ook niet meer door die van hun familie. Hierdoor is het voor hen moeilijker onderwijs te volgen en banen te vinden. Persoonlijk connecties bieden dan vaak de enige oplossing."

Traditionele leiders en de Nigeriaanse staat

Daarnaast onderzoekt Ehrhardt de interactie tussen traditionele, lokale leiders (emirs), religieuze leiders en de democratische overheid in Noord-Nigeria. "Als verlengstuk van de Britten waren emirs in de koloniale tijd erg dictatoriaal, waardoor zij na onafhankelijkheid in de jaren zestig veel van hun politieke macht verloren.  Noodgedwongen hebben zij zich toen op creatieve wijze heruitgevonden, met als resultaat dat emirs vandaag de dag verrassend veel vertrouwen in hun gemeenschap genieten, net als religieuze leiders. Voor overheidsfunctionarissen en democratische politici geldt echter het tegendeel." Soms werken de overheid en de lokale leiders met elkaar samen, soms niet. "In het ene geval verlenen overheid en leiders macht en legitimiteit aan elkaar. Maar in andere gevallen distantiëren emirs en imams zich juist van de politiek, omdat ze niet in verband willen worden gebracht met corruptie." Dit is vooral ingewikkeld in de staten binnen Nigeria waar de sharia wetgeving heerst, en waar religie en politiek dus nauw verweven zijn.

In deze complexe politieke situatie is het als individu of gemeenschap een kunst om iets voor elkaar te krijgen, zegt Ehrhardt. “Het is een ingewikkeld spel met veelal ongeschreven regels, waarbij je verschillende loyaliteiten en connecties op precies het juiste moment moet inzetten om te winnen. Soms kun je direct naar het huis van je lokale politicus lopen voor financiële steun, maar in andere gevallen kun je beter de hulp van je imam of pastoor inschakelen of op audiëntie bij de emir.” Soms wordt ook massaal protest niet geschuwd, zoals in 2012 toen de toenmalige President Jonathan de benzinesubsidies wilde opheffen. “Het hele land lag plat. Moslims en Christenen, noorderlingen en zuiderlingen, iedereen werkte samen. En het werkte! Maar dat soort momenten zijn zeldzaam.”

Ehrhardt streeft ernaar om onderzoek te doen dat relevant is voor de bevolking in Nigeria. "Statistiek in arme landen is vaak erg onbetrouwbaar. De mensen zelf weten natuurlijk wel hoe hun eigen omgeving en lokale bestuur werkt, maar hebben tegelijkertijd beperkt inzicht in grotere patronen – zoals bijvoorbeeld de verdeling van die autochtonen-certificaten. Onze onderzoeksgegevens kunnen daar soms iets aan verbeteren." Bovendien is een thema als autochtonie relevant in veel andere delen van Afrika. Daarom is het interessant om te kijken of de problemen en oplossingen uit Nigeria ook breder toepasbaar zijn.

Onderdanen van het Kano-emiraat rijden de emir tegemoet tijdens het jaarlijkse Durbar-festival (foto: David Ehrhardt)

Onderdanen van het Kano-emiraat rijden de emir tegemoet tijdens het jaarlijkse Durbar-festival (foto: David Ehrhardt)

Experts

Meer wetenschappers in dit multidisciplinaire onderzoeksgebied

  • Bernard Steunenberg
  • Madeleine Hosli
  • Dimiter Toshkov
  • Brendan Carroll
  • Rik de De Ruiter
  • Stefaan Van den Bogaert
  • Joris van der Voet
  • Jelmer Schalk
  • Eduard Schmidt
  • Tanachia Ashikali
  • Trui Steen
  • Sandra Groeneveld
  • Kutsal Yesilkagit
  • Antoaneta Dimitrova
  • Anchrit Wille
  • Caelesta Braun
  • Caspar van den Berg
  • Johan Christensen
  • Joris Larik
  • David Ehrhardt
  • Brandon Zicha
  • Arco Timmermans
  • Arjen Boin
  • Ruud Koole
  • Oda van Cranenburgh
  • Frank de Zwart
  • Niels van Willigen

Bernard Steunenberg Hoogleraar Bestuurskunde

Topics: Europees beleid, Europees bestuur, Europese politiek, nationale parlementen, omzetting en handhaving van Europees beleid

+31 (0)70 800 9554

Madeleine HosliHoogleraar Internationale Betrekkingen

Topics: Internationale politieke economie, internationale organisaties, Europese integratie

+31 (0)70 800 9581

Dimiter Toshkov Universitair hoofddocent

Topics: EU politiek, vergelijkingen van openbaar beleid

+31 (0)70 800 9391

Brendan Carroll Universitair docent

Topics: EU bestuur, milieu politiek en beleid, lobbyen

+31 (0)70 800 9389

Rik de De Ruiter Universitair docent

Topics: Europese integratie, Europees parlement, nationale parlementen

+31 (0)70 800 9411

Stefaan Van den BogaertHoogleraar Europees Recht

Topics: Institutionele aspecten van de EU, de interne markt, het mededingingsrecht, sport

+31 (0)71 527 7373

Joris van der VoetUniversitair docent

Topics: Organisatieveranderingen in de publieke sector, leiderschap, management bezuinigingen, motiveren van medewerkers

+31 (0)70 800 9479

Jelmer SchalkUniversitair docent

Topics: Implementatie Wmo, EU besluitvorming, transnationale regeringsnetwerken, EU beleid voor lokatiekeuze multinationals

+31 (0)70 800 9414

Eduard SchmidtPromovendus

Topics: Bezuinigingsstrategieën binnen de publieke sector

+31 (0)70 800 9349

Tanachia AshikaliDocent / onderzoeker

Topics: Diversiteitsmanagement in publieke organisaties, de rol van de leidinggevende bij het managen van een divers team, inclusiviteit van de organisatiecultuur

+31 (0)70 800 9360

Trui SteenUniversitair hoofddocent

Topics: Contrasterende belangen in de publieke sector, samenwerking tussen ambtenaren en burgers, gemeentelijke fusies

+31 (0)70 800 9421

Sandra GroeneveldHoogleraar Publiek Management

Topics: Inrichting en management van publieke organisaties, organisatieverandering, leiderschap, management van diversiteit, representatieve bureaucratie

+31 (0)70 800 9374

Kutsal YesilkagitHoogleraar Internationaal Governance

Topics: Internationalisering van bestuur en beleid, politiek-bestuurlijke verhoudingen, toezicht

+31 (0)70 8009510

Antoaneta DimitrovaUniversitair hoofddocent

Topics: Beslissingen en implementatie binnen de EU, uitbreiding van de EU, implementatie van EU regels in nationaal bestuur, beleid cultureel erfgoed in de EU, European neigbourhood policy, Oekraïne, associatieverdragen

+31 (0)70 800 9415

Anchrit WilleUniversitair hoofddocent

Topics: Burger politiek, democratisch bestuur, politiek ambtelijke verhoudingen, beleidsverantwoording en evaluatie

+31 (0)70 800 9491

Caelesta BraunUniversitair hoofddocent

Topics: Representatie en regulerend beleid, politiek gedrag van georganiseerde belangen, stakeholder management bij regulerende overheden, besluitvorming

+31 (0)70 800 9300

Caspar van den BergUniversitair hoofddocent

Topics: Europeanisering van binnenlands bestuur, multi-level governance, ambtenaren in Europa

+31 (0)70 800 9422

Johan ChristensenUniversitair docent

Topics: De rol van experts bij beleidsvorming, op nationaal en Europees niveau

+31 (0)70 800 9408

Joris LarikUniversitair docent

Topics: Comparative law, EU foreign policy, EU law, global governance, international law

+31 (0)70 800 9949

David EhrhardtUniversitair docent

Topics: Internationale ontwikkeling, conflict, West-Afrika en Nigeria, politieke vraagstukken rond etniciteit, religie en klasse

+31 (0)70 800 9313

Brandon ZichaUniversitair docent

Topics: Analyse van organisaties, agendasetting, representativiteit van beleid, politieke partijen

+31 (0)70 800 9354

Arco TimmermansBijzonder hoogleraar Publiek Management

Topics: Publieke en politieke agenda, belangengroepen en belangen, coalities

+31 (0)70 800 9420

Arjen BoinHoogleraar Publieke Instituties en Governance

Topics: Crisismanagement in de EU, veerkracht van instituten, rampenbestrijding, reputatiemanagement

+31 (0)71 527 3646

Ruud KooleHoogleraar Politicologie

Topics: Financiering politieke partijen, Nederlandse politiek, partijsystemen, politicologie

+31 (0)71 527 3440

Oda van CranenburghUniversitair hoofddocent

Topics: Afrikaanse politiek, democratisering, ontwikkelingspolitiek, vergelijkende politicologie

+31 (0)71 527 3397

Frank de ZwartUniversitair docent

Topics: Politiek in India, staatsformatie, corruptie, etnische diversiteit

+31 (0)71 527 3896

Niels van WilligenUniversitair docent

Topics: Verenigde Naties, internationale handhaving van veiligheid

+31 (0)71 527 3632

Onderwijs

Nieuwe vormen van bestuur

De wereld verandert, en dat vraagt om nieuwe, nu nog onbekende vormen van bestuur. Denk bijvoorbeeld aan het Europese bankentoezicht: zeven jaar geleden konden we niet voorspellen dat het er zou zijn, inmiddels is het een feit. De Universiteit Leiden leidt professionals op die nieuwe vormen van bestuur zullen opstellen die nu nog niemand kan bevroeden. We bereiden onze studenten bovendien voor op een werkveld dat breder is dan de publieke sector. Of het nu gaat om de medische wereld of de veiligheidssector: eigenlijk heb je overal mensen nodig die expert zijn op het gebied van politiek en bestuur. Bovendien leiden we mensen op in het aansturen en inrichten van veranderende organisaties.

Hoogleraar Bestuurskunde Bernard Steunenberg in gesprek met studenten Hoogleraar Bestuurskunde Bernard Steunenberg in gesprek met studenten

Outreach & Nieuws

Wetenschap middenin de maatschappij

Ons onderzoek reikt verder dan de wetenschappelijke wereld alleen. Onze experts zijn regelmatig te gast bij binnenlandse congressen en discussiebijeenkomsten die toegankelijk zijn voor het brede publiek. Daarnaast geven ze geregeld commentaar in de media en delen hun kennis online.

Nieuws

Agenda