Universiteit Leiden Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Azië

Onderzoek

Vanuit verschillende disciplines werken onderzoekers van de Universiteit Leiden samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen. U vindt hier een voorbeeld op het gebied van taal en cultuur.

Overzicht wetenschapsdossiers

Onderzoek

Van lokale expertise naar kennis van een continent

Azië en Europa hebben in toenemende mate met elkaar te maken. Om een duurzame samenwerking te bevorderen is het belangrijk elkaar op economisch, sociaal-cultureel, historisch, en juridisch gebied beter te begrijpen. Leidse wetenschappers leveren al decennia een belangrijke bijdrage aan de verwerving van kennis over heden en verleden van Azië en hebben Leiden daarmee tot een toonaangevend centrum van Aziëstudies gemaakt.

<p>Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima bezoeken de Universiteit Leiden</p>

Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima bezoeken de Universiteit Leiden

Verhoudingen en lokale situaties begrijpen en verbeteren

We drijven handel met Aziatische landen, eten Aziatische gerechten, kijken naar Aziatische films, ontvangen Aziatische toeristen en gaan zelf op reis naar Azië. Europeanen delen ook veel interesses en zorgen met Aziaten, zonder zich daar vaak van bewust te zijn. Landelijke verkiezingen houden de burgers 'daar'  bijvoorbeeld net zoveel bezig als die 'hier'. Vaak springen vooral de botsingen tussen de twee werelden in het oog: Europeanen veroordelen de situatie van mensenrechten in China of Singapore, Chinezen en Singaporezen hebben kritiek op het wat zij zien als doorgeschoten individualisme of gebrek aan plichtsbesef in Europa.

Leidse wetenschappers verzamelen vanuit meerdere disciplines diepgaande kennis over het continent. Deze kennis dient niet alleen wetenschappelijke maar ook praktische doelen. Regelmatig adviseren wetenschappers overheden, Ngo's en bedrijfsleven, waaronder Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima, toen zij in 2015 een handelsmissie in China leidden. Kennis wordt ook ingezet om Aziatische burgers te helpen hun leefsituatie te verbeteren, onder meer op het gebied van recht en bestuur. Goed begrip van politiek, cultuur en economie van Azië is hiervoor noodzakelijk.

Geschiedenis als basis, onderzoek van nu

Het Leidse onderzoek naar Azië is geworteld in diepgaande kennis van Aziatische talen en culturen. Sinds jaar en dag bestudeert de universiteit geschreven bronnen en beelden uit tal van Aziatische landen, met nadruk op China, Indonesië en Japan. De kennis van taal en historie vormt een stevige basis voor onderzoek naar moderne vraagstukken. Het is immers alleen mogelijk om een samenleving van nu te doorgronden als je goed begrijpt wat mensen zeggen en welke ontwikkelingen de bewoners van een gebied door de eeuwen heen hebben doorgemaakt. 
Leidse onderzoekers verrichten ook vaak en langdurig veldwerk in de regio om lokale situaties en verhoudingen in kaart te brengen en om inzicht te krijgen in de drijfveren van mensen en hun omgang met sociale veranderingen. Deze lokale situaties kunnen dan worden vergeleken met andere regio's of niveaus: hoe verhoudt bijvoorbeeld het bestuur in een dorp zich tot het bestuur in een stad of op het niveau van de centrale overheid? En uiteindelijk: hoe verhoudt de situatie zich van het ene Aziatische land tot het andere?

Leidse geesteswetenschappers, sociale wetenschappers en juristen bundelen hun krachten in het onderzoek naar Azië. Op die manier kunnen ze kennis verzamelen over brede thema's: religie (welke rol speelt geloof in Aziatische samenlevingen), cultuur (waaronder taal en visuele kunst), migratie (van en naar Azië), politiek en burgerschap (hoe verhouden burgers zich tot de lokale en centrale overheid, hoe definiëren Aziatische burgers hun identiteit?).

Leiden Asia Year
Leiden University Institute for Area Studies

Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde
Van Vollenhoven Instituut
Leiden Asia Centre
Japanmuseum SieboldHuis Leiden
Museum Volkenkunde Leiden
International Institute for Asian Studies (IIAS)

 

Burgerschap: identiteitsvorming door geschiedschrijving

Steeds meer burgers in Azië hebben behoefte om een sterke eigen identiteit te vormen. Dat komt onder meer door mondialisering en het besef dat Aziatische landen zoals China en India uitgroeien tot nieuwe wereldmachten. Hoogleraar Hilde De Weerdt onderzoekt hoe in China politieke ideeën en nationale identiteit zich door de eeuwen heen verspreidden. Ze ziet hierin vooral een belangrijke rol weggelegd voor de culturele elite.


Geschiedenis en moderniteit zijn voor veel Aziatische burgers sterk met elkaar verweven. Zo staan in hedendaagse self help-boeken veel traditionele teksten. Die teksten gaan over universele principes waar men in allerlei verbanden graag op teruggrijpt. Dat teruggrijpen naar Chinese tradities is belangrijk voor Chinezen omdat ze het gevoel hebben vooral door Westerse ideeën te worden beïnvloed. Teruggrijpen verschaft hen een identiteit als 'Chinese burger'. Geschiedenis en traditie zijn ook van groot belang voor de moderne regeringen in China. Men wil door het volk worden gezien als een betrouwbare overheid, met een beleid dat voortbouwt op tradities en geschiedenis. Geschiedenis wordt bijvoorbeeld gebruikt als legitimering voor China om het eigendom te claimen van eilanden in de Zuid-Chinese Zee. Over die eilanden sleept al jarenlang een conflict met Japan.


Politiek denken

De Weerdt bekijkt onder andere hoe een dialoog tussen een krijgshaftige keizer en zijn ministers zich vanaf de 8e eeuw verspreidde door Oost- en Centraal-Azië (China, Korea, Japan en Mongolië). "Het politieke denken in deze dialogen pleitte voor coöperatie tussen verschillende machtsniveaus in bestuur, en is ook nu nog zeer actueel. De tekst wordt door de Chinese minister-president en een vroegere minister van Zuid-Korea aangehaald als

Geschiedschrijver Sima Guang (beeld via Wikimedia Commons)

Geschiedschrijver Sima Guang (beeld via Wikimedia Commons)

een bron waarop ze hun beleid baseren."

China: geen aaneengesloten geschiedenis

Hoe het moderne China is ontstaan, is een politiek gevoelige vraag. De moderne regeringen scheppen graag het beeld dat China al 5000 jaar lang één staat is. Maar eigenlijk is dat beeld niet juist: al in de 11e eeuw constateerde Sima Guang, een van de belangrijkste geschiedschrijvers van het land, dat er in de 1700 jaar daarvoor maar 500 jaar sprake was van één China. De rest van de tijd was het land verdeeld over meerdere heersers.

Hilde De Weerdt onderzoekt in een recent gepubliceerd boek hoe het beeld van een continue geschiedenis in het land onder het volk is ontstaan en concludeert dat dit vooral te danken is aan het aanslaan van dit idee onder de culturele elite. "De geletterde elite maakte vanaf de 12e eeuw gebruik van de boekdrukkunst om nieuws en kaarten in omloop te brengen die de eenheid van de natie benadrukten. De culturele elite bood heersers met Mongoolse en Mantsjoe wortels bovendien haar samenwerking aan wanneer zij erin slaagden om het Chinese grondgebied onder één bewind te brengen. Het is mogelijk om de verspreiding van ideeën en verhalen door de tijd heen te volgen omdat er in Chinese archieven veel notitieblokken, brieven, en andere persoonlijke documenten te vinden zijn. In deze 'blogs' van toen schreven mensen over hun gesprekken met anderen en over hoe zij kranten, kaarten, posters, en allerhande nieuws en informatie over het bestuur van het rijk lazen." Hilde De Weerdt ontwikkelde samen met een computerwetenschapper een digitaal platform om deze bronnen op een snelle manier te kunnen analyseren.

India: militant nationalisme

Ook in andere Aziatische landen speelt identiteitsvorming op basis van geschiedenis een belangrijke rol. Zo ziet politicoloog Ward Berenschot dat het claimen van 5000 jaar geschiedenis en benadrukken van waarden daarvan in interactie met Europa ook van toepassing is op India. "De geschiedenis van India laat groei van militant nationalisme zien, met een ideaal van een greater India. Het hameren op waarde van eigen cultuur is een bredere trend in het land. Tegelijk leidt dit nationalisme tot buitenlandse én binnenlandse spanningen. Niet alleen staat dit nationalisme een betere verhouding met buurlanden in de weg, er dreigt ook een sluipende ondermijning van India’s democratie doordat alternatieve, kritische geluiden als ‘onpatriotisch’ worden bestempeld”.

Burgerschap: verhouding tussen burgers en de staat

Leidse wetenschappers onderzoeken in hoeverre Aziatische burgers in de praktijk aanspraak kunnen maken op rechten, die ze op papier hebben. Aan de hand van die kennis adviseren ze overheden en NGO's hoe de situatie voor (vooral arme) burgers verbeterd kan worden.


Verscheidene landen in Azië zijn bezig met het opbouwen van een democratische rechtstaat. Dit is een ingewikkeld proces: waar 'op papier' alle burgers binnen een natie dezelfde rechten hebben, pakt dat in de praktijk heel anders uit. Zeker als arme burger is het soms moeilijk om te krijgen waar je recht op hebt. Dit speelt op diverse vlakken. Denk aan gezondheidszorg, eigendom van grond of echtscheidingen. Het proces is zo ingewikkeld omdat allerlei factoren een rol spelen, waaronder etnische en religieuze diversiteit, zwakke rechtshandhaving, een grote afstand tussen de centrale overheid en de burger, en grote verschillen tussen regio's binnen een land. Donoren zoals NGO's ondernemen allerlei initiatieven om de democratische rechtstaat te versterken en toegang tot recht voor burgers transparanter en eerlijker te maken. Om dat te kunnen, moet je eerst heel goed weten welke problemen er spelen. Versterking van de rechtstaat is een ingewikkeld proces, dat niet alleen draait om het vergroten van kennis en kunde, maar ook vereist dat machtsongelijkheid en belangenstructuren worden aangepakt.

 

Echtscheidingen in Indonesië

Zo keken promovendus Stijn van Huis en hoogleraar Recht en Samenleving in Indonesië Adriaan Bedner naar de rechtspositie van Indonesische vrouwen bij echtscheidingen. In hoeverre kunnen deze vrouwen de rechten die ze hebben realiseren? "Officieel kunnen echtscheidingen alleen plaatsvinden voor de rechtbank. De rechter dient er ook voor te zorgen dat vrouwen na een scheiding bijvoorbeeld alimentatie krijgen. Veel internationale donoren vinden die toegang tot de rechter daarom heel belangrijk, want zij gaan er van uit dat vooral

Het Indonesische Hooggerechtshof in Jakarta (foto via Wikimedia Commons)

Het Indonesische Hooggerechtshof in Jakarta (foto via Wikimedia Commons)

arme vrouwen sterk afhankelijk zijn van de financiële bijdrage van hun ex. Wij zijn begonnen met de vraag of de uitgangspunten van dit model wel kloppen."

Al snel bleek dat veel vrouwen na een scheiding teruggaan naar hun ouders omdat ze daar financieel beter af zijn. Bedner: "Veel huwelijken hebben vooral een economische basis; scheidingen komen erg veel voor – zeker in West Java waar wij onderzoek deden –  en de reden is meestal dat een echtgenoot niet genoeg geld inbrengt. In dit soort gevallen heeft het voor vrouwen niet zoveel zin om naar een rechtbank te gaan want alimentatie kan die man toch niet betalen."

Vervolgens was de vraag wat dit betekent voor vrouwen die niet scheiden in de rechtbank maar later wel opnieuw willen trouwen. "Als er in het tweede huwelijk geen kinderen zijn, vinden mensen het vaak niet nodig om dat huwelijk te registreren. Zolang het huwelijk naar Islamitische regels is gesloten wordt dat door een gemeenschap als geldig beschouwd. Maar als er tijdens het tweede huwelijk wél kinderen komen willen de partners een officiële registratie waaruit blijkt dat het kind niet buiten huwelijk is geboren. Zo’n geboortebewijs is steeds belangrijker, om naar school te kunnen, een bankrekening te openen, te trouwen, te stemmen, een baan te krijgen en voor sociale bijstand en gezondheidszorg. Officieel mag het kantoor voor huwelijkszaken van Moslims een tweede huwelijk niet registreren als de echtscheiding in het eerste huwelijk niet voor de rechtbank heeft plaatsgevonden. Wat dan vaak gebeurt is dat de betreffende ambtenaar het nieuwe huwelijk tóch registreert. Maar als andere instanties, zoals bijvoorbeeld de algemene burgerlijke stand die geboorteakten uitgeeft, erachter komen dat er met zo'n registratie gesjoemeld is dan is er een probleem. In dat geval stappen veel vrouwen toch naar de rechtbank. Die spreekt dan normaal gesproken met terugwerkende kracht de echtscheiding uit, als tenminste aan de officiële voorwaarden is voldaan. In praktijk worden veel problemen dus heel pragmatisch opgelost."

Naar de rechtbank: stimuleren of afdwingen?

Veel vrouwenactivisten in Indonesië vinden dat er strenger toezicht moet zijn op echtscheidingen. Sommigen hebben voorgesteld dat de echtscheiding met terugwerkende kracht wordt verboden en dat er boetes moeten komen voor huwelijken die niet volgens de regels worden geregistreerd. De vrouwen die dit bepleiten komen voornamelijk uit de middenklasse en hebben zelf wél belang bij een officiële scheiding. Hun echtgenoten hebben meestal wél een inkomen waar beslag op kan worden gelegd na een alimentatieuitspraak die niet wordt nageleefd en zij willen niet dat hun echtgenoten stiekem een polygaam huwelijk aangaan. Maar de grote meerderheid van de vrouwen in Indonesië is afkomstig uit lagere klassen. Zij hebben geen behoefte aan een gang naar de rechtbank: de reis kost geld, rechtbanken zijn vaak ver weg en het levert hen vaak niets op.

Een van de vragen waarmee de overheid op dit moment worstelt, is of ze een gang naar de rechtbank aantrekkelijker moeten maken of moeten afdwingen. Om die discussie zuiver te kunnen voeren, moet je goed op de hoogte zijn van de situatie, de motivatie van mensen en de voor- en nadelen van de verschillende systemen. Door samenwerking met Indonesische onderzoekers, NGO’s en de Indonesische overheid worden de resultaten van dit soort onderzoek gedeeld en bediscussieerd. Bedner: “Vaak hebben de vrouwenrechtenactivisten met wie wij werken in eerste instantie heel andere ideeën over de situatie. We proberen hen door onze bevindingen te overtuigen om naar alternatieve maatregelen te zoeken.”

Burgerschap: gevolgen van democratisering

Veel Aziatische landen maken een democratiseringsproces door. De verwachting was dat burgers langzaam meer controle over het functioneren van hun elites zouden krijgen. Leidse experts concluderen dat dit proces de kwaliteit van het bestuur vaak niet verbetert. Ze onderzoeken het karakter van burgerschap in Indonesië om meer inzicht te krijgen in de obstakels voor democratisering.


Indonesië: benadrukken van eigen roots

Indonesië heeft in de afgelopen decennia belangrijke veranderingen doorgemaakt. Er is meer democratie en er heeft een sterke decentralisatie van het bestuur plaatsgevonden. Deze veranderingen raken de verhouding tussen burger en staat. Leidse onderzoekers concluderen dat democratisering en decentralisatie vaak gepaard gaat met een versterking van etnische en religieuze identiteiten. In plaats van meer gelijkheid wordt er dus meer nadruk gelegd op onderlinge verschillen.

Indonesische kiezers hebben het gevoel dat kansen voor hun kinderen op school toenemen als ze een politicus kiezen die deel uitmaakt van hun eigen etnische groep.

Indonesische kiezers hebben het gevoel dat kansen voor hun kinderen op school toenemen als ze een politicus kiezen die deel uitmaakt van hun eigen etnische groep.

Door een beroep te doen op een etnische of religieuze achtergrond hopen politieke leiders kiezers aan zich te binden en hopen kiezers iets van die leiders gedaan te krijgen. "Kiezers hebben op hun beurt het gevoel dat kansen voor hun kinderen op scholen, of op verzorging in ziekenhuis, of op bescherming tegen migranten, groter worden als ze zich op die manier profileren", zegt Henk Schulte Nordholt, hoogleraar Indonesische Geschiedenis. "Het is dus zaak om ervoor te zorgen dat een hoge ambtenaar of een politicus wordt gekozen die deel uitmaakt van jouw etnische groep.”

Indonesië: informeel bestuur en cliëntelisme

Een tweede thema waar Leidse wetenschappers zich in het verband van burgerschap mee bezighouden, is de zogeheten informal governance in Indonesië. “Er zijn officiële regels en wetten, maar in de praktijk wordt de uitvoering daarvan bepaald door cliëntelisme – het verlenen van diensten in ruil voor politieke steun. Politici en ambtenaren zijn geneigd iets te doen als er wat tegenover staat. Burgers accepteren het bestaan van dit soort processen”, vertelt Schulte Nordholt. De onderzoekers willen weten hoe formele democratie en informeel cliëntelisme op elkaar inwerken. 

Om te onderzoeken wat burgerschap betekent voor gewone dorpelingen woonde de Indonesische promovendus Prio Sambodho een jaar in een arm dorp. Hij leerde de lokale taal en maakte zich vertrouwd met de plaatselijke machtsverhoudingen. Geleidelijk aan kwam hij erachter dat bestuur en politiek heel persoonlijk zijn en dat formele regels en procedures nauwelijks relevant zijn. Arme dorpelingen hebben formeel recht op bepaalde uitkeringen, maar krijgen deze alleen door bemiddeling van rijkere tussenpersonen. In ruil voor hun hulp hebben deze mensen recht op een klein deel van het geld. Zo kwam hij er onder meer achter dat een lokale leider wel een beetje corrupt is, maar dat te grote overschrijdingen niet worden geaccepteerd door de bevolking.

Opvallend is dat in het onderzochte dorp vrouwen uit de middenklasse een belangrijke rol spelen. Zij zorgen ervoor dat overheidsgelden verdeeld worden en voelen zich hier verantwoordelijk voor.  Zeker nu de overheid veel meer geld op dorpsniveau distribueert, stijgen de vrouwen in aanzien. Hierdoor durven vrouwen assertiever op te treden tegenover het dorpshoofd dat niet langer ongemerkt overheidsgeld in eigen zak kan steken. Hij wordt knap zenuwachtig van een groep vrouwen die hem op de vingers kijken.

Op deze manier ontstaan vormen van burgerschap die misschien niet lijken op westerse patronen, maar daar niet voor onder hoeven te doen. Ward Berenschot: “Het is voor arme burgers vaak eng en moeilijk om rechtstreeks naar een dokter of ziekenhuis te gaan, omdat burgers de ervaring hebben dat ze niet gezien worden of dat ze dingen niet begrijpen. Daarom loopt het contact tussen burger en overheid vaak via tussenpersonen (bijvoorbeeld het dorpshoofd, of een van de rijkere vrouwen). De uitkomst is: het recht voor iedere burger op gezondheidszorg wordt vervormd tot een persoonlijke gunst tussen elites en armen. De elite verplicht zich tot medische hulp, in ruil voor deze dienst moet de burger op een bepaalde kandidaat stemmen of een dorpshoofd steunen. Maar aan de andere kant zorgen deze tussenpersonen er wel voor dat bureaucraten zich meer gaan inspannen voor de rechten van burgers.

Van Indonesië naar grotere gebieden

Leidse experts maken ook vergelijkingen met andere gebieden in Azië. Schulte Nordholt: “We zien algemene trends. Verkiezingen gaan gepaard met het uitdelen van geld. Dat betekent dat alleen vermogende mensen zich kandidaat kunnen stellen. En ook dat kandidaten steun krijgen van rijke ondernemers nodig hebben in ruil waarvoor zij weer gunsten aan hen moeten verlenen als zij verkozen worden. Ironisch genoeg gaat democratisering dus gepaard met de uitsluiting van veel mensen om aan verkiezingen mee te doen.”

Voor heel Azië concluderen de wetenschappers dat democratiseringsprocessen de bestaande cliëntelistische politiek minder hiërarchisch maken: burgers hebben meer keuze in tussenpersonen, en kunnen bepaalde mensen dus ook wegstemmen. Tegelijkertijd zorgt meer democratie er niet voor dat cliëntelisme verdwijnt. Sterker nog: de relatie tussen politiek en business is alleen maar hechter geworden. “Vooral de middenklasse moet de democratisering bevorderen”, besluit Adriaan Bedner. “Deze groep is minder vatbaar voor belangen van autoriteiten of bedrijven, en ze zijn minder van de staat afhankelijk dan armere burgers.”

Religie: boeddhisme in Azië

Veel mensen, zowel in Azië als in het Westen, voelen zich (weer) aangetrokken tot het boeddhisme. Dat komt door het exotische en authentieke 'imago' van dit geloof.


Het boeddhisme komt uit India en verspreidde zich vanaf de 7e eeuw na Christus naar Tibet. Het Tibetaanse boeddhisme trok veel mensen aan, en doet dat nu nog steeds. Ook mensen in Westerse landen zijn erg geïnteresseerd in deze variant. "Het wordt gezien als exotisch en authentiek", legt hoogleraar Frank Pieke uit. "Voor China, maar ook andere landen in Azië geldt bovendien dat het boeddhisme extra aantrekkelijk is omdat het wordt onderdrukt door de regering." "Daarnaast is het boeddhisme voor westerlingen veilig", vult hoogleraar Jonathan Silk aan. "Het wordt namelijk niet zozeer gezien als een religie maar meer als een filosofie. Dat betekent dat boeddhisme ook aantrekkelijk is voor mensen die geen affiniteit met religie hebben. Maar ook mensen mét een religie voelen zich veilig bij het zich verdiepen in boeddhisme, omdat ze niet het gevoel hebben dat ze hun geloof afvallen."

Om meer te begrijpen over de aantrekkingskracht en betekenis van het boeddhisme in Azië, zowel in het verleden als het heden, bestudeert hoogleraar Jonathan Silk de geschriften en de verspreiding ervan. " Van de oorspronkelijke geschriften in het Sanskriet is heel erg weinig bewaard gebleven. De teksten die we nu bestuderen zijn voornamelijk Chinese en Tibetaanse vertalingen. Bovendien heeft het boeddhisme zich in de loop der tijd in al deze landen ontwikkeld."

Silk bestudeert op dit moment Tibetaanse vertalingen van Chinese boeddhistische geschriften. Na de verspreiding van het boeddhisme van India naar Tibet in de 7e en 8e eeuw werden de geschriften vertaald in het Tibetaans. Tegelijkertijd bereikte ook het Chinese boeddhisme Tibet. "Dit gebeurde in Dunhuang, aan de grens met China, en in Lhasa (voorheen hoofdstad van Tibet, tegenwoordig hoofdstad van de Tibetaanse Autonome Regio in China). In Dunhuang vond veel handel plaats met Chinezen, en er was een grote groep Tibetanen erg geïnteresseerd in het Chinese boeddhisme. In een grot in Dunhuang zijn talloze geschreven bronnen gevonden, namelijk Chinese vertalingen van het Sanskriet en Tibetaanse vertalingen van het Chinees. Die documenten geven een enorm inzicht in hoe het Chinese boeddhisme werd begrepen door de Tibetanen."

Boeddhisme in China

Boeddhisme in China

Cultuur: tekst en beeld in Japan

Een van de manieren om een andere cultuur beter te begrijpen is door te onderzoeken wat mensen ervaren bij het lezen van een tekst. Of bij het zien van een beeld. Leidse experts hebben veel kennis op dit gebied, bijvoorbeeld over cultuur in het oude Japan.


Literatuur en identiteit

Hoogleraar Ivo Smits is gefascineerd door Japanse cultuur, en hoe die cultuur door de Japanners zelf werd ervaren. Hij deed onder meer veel onderzoek naar Japanse schrijvers tussen 1000 en 1300 die werken in het Chinees schreven, en hoe dit werk in eigen land werd ontvangen.

“Die periode vormt een spannende episode uit de Japanse geschiedenis, omdat men voor het eerst gaat nadenken over wat het is om Japanner te zijn. Aan de ene kant voelden Japanners zich onderdeel van Oost-Azië (ze deelden bijvoorbeeld Chinees als

Handschrift van

Handschrift van "Japanse en Chinese gedichten voor recitatie", ca. 1200, waarin Chinese en Japanse gedichten in een bloemlezing bijeengebracht zijn door een Japanse hoveling in het begin van de 11e eeuw

literaire taal met omringende landen), aan de andere kant waren ze ook op zoek naar een eigen identiteit. De werken die toen zijn ontstaan zijn gedeeltelijk ook belangrijk voor het moderne Japan, omdat er in de huidige discussie over Japanse identiteit wordt teruggegrepen naar ideeën uit deze periode.”

Denkbeelden en gevoelens van Japanse schrijvers

Japanners bleven tot in de 20e eeuw in het Chinees schrijven. Deze in het Chinees geschreven werken vertellen veel over de denkbeelden en gevoelens van Japanse schrijvers door de hele geschiedenis heen, omdat ze zich in de Chinees geschreven literatuur meer vrijheden veroorloofden dan in de Japans geschreven literatuur. “In de poëzie bijvoorbeeld, sneden auteurs allerlei gekke onderwerpen aan. Zoals gedichten uit de 19e eeuw over het binnenlopen van een Nederlands schip in de haven, of over het nieuwe medium fotografie. Ook voelden Japanse auteurs in het Chinees meer ruimte om op een vrije manier emoties te beschrijven.”

De bestudering van Chinese werken door Japanners is bovendien belangrijk vanuit cultuurhistorisch perspectief. Veel Japanners van nu dreigen te vergeten dat de gestandaardiseerde, nationale Japanse taal pas vanaf het eind van de 19e eeuw werd ingevoerd, en dat de literatuur vóór die tijd voornamelijk in het Chinees werd geschreven. Ook deed Smits, in relatie tot schriftcultuur, onderzoek naar werken in het Chinees die door Japanners werden voorgedragen. "Ze lazen het Chinees, maar moesten het in het Japans voordragen. Leerlingen op de middelbare school moeten dat overigens nog steeds doen."

Een tweede gebied dat Smits interesseert zijn sociale gebruiken rondom literatuur: hoe geven mensen betekenis en waarde aan literair werk? Waarom besteedden bijvoorbeeld Japanse politici in de Middeleeuwen zoveel aandacht aan poëzie?

Verbeelding

Tot slot onderzoekt Smits de verbeelding van Japanners. "Bijvoorbeeld in de periode rond 1800, toen Japanners schilderijen en tekeningen uit Europa te zien kregen. In eerste instantie ging het hen om technieken die ze zelf nog niet beheersten, zoals koperetsen of de toepassing van perspectief. Tegelijkertijd kregen Japanners beelden te zien, bijvoorbeeld van engelen, waarvan ze niet goed wisten hoe ze die moesten interpreteren. Ze begrepen heel goed dat Europeanen geen vleugels op hun rug hadden groeien en dat deze afbeeldingen dus niet realistisch konden zijn. Maar wat betekende het dan wel? En konden Japanners die technieken van verbeelding reproduceren?”
Een ander onderwerp binnen het thema verbeelding zijn weergave van tuinen in Japanse gedichten. Deze waren meestal een niet-realistische weergave van een landschap, waarbij de kenmerken van de natuur, zoals ze door Japanners werden begrepen, werden uitvergroot.

Het onderzoek naar literatuur, beelden en verbeelding biedt aanknopingspunten om de culturele ontwikkeling van Japan, vroeger en nu, beter te begrijpen. Maar dat is niet de enige reden om deze bronnen te onderzoeken, benadrukt Smits. "Dan doe je de geweldige gedachten en emoties die auteurs vastleggen in woord en beeld tekort. In het hoofd kunnen kruipen van Japanners die eeuwen geleden leefden, is op zich al een fantastische ervaring."

Koperets-kopie van Nederlandse afbeelding met Ceres/Demeter, door Aōdō Denzen (1748-1822). Een voorbeeld van Japanse interesse in symbolische afbeeldingen uit Europa

Koperets-kopie van Nederlandse afbeelding met Ceres/Demeter, door Aōdō Denzen (1748-1822). Een voorbeeld van Japanse interesse in symbolische afbeeldingen uit Europa

Politiek: Chinese migratie

Chinese organisaties opereren steeds vaker over de grenzen, en steeds meer mensen van buiten China vestigen zich in China. Volgens hoogleraar Frank Pieke zijn deze bewegingen van grote invloed op het beleid van centrale en lokale Chinese overheden.


Door mondialisering heeft China te maken met ontwikkelingen op het gebied van migratie en transnationalisme. Chinese studenten en toeristen vertrekken naar het buitenland, Chinese bedrijven zijn vaak actief over de Chinese grenzen. Aan de andere kant migreren steeds meer niet-Chinezen naar China.

Vooral mensen die China binnen komen vormen een probleem voor de centrale overheid, de

De Chinese handelsstad Yiwu moedigt aanwezigheid van buitenlanders aan (foto via Wikimedia Commons).

De Chinese handelsstad Yiwu moedigt aanwezigheid van buitenlanders aan (foto via Wikimedia Commons).

Communistische Partij. Aan de ene kant zijn nieuwe burgers met vaardigheden en waardevolle contacten welkom. Aan de andere kant zijn etnische minderheden, en Westerse invloeden, een dissonant in het beeld dat de regering van China wil scheppen als een homogeen land.

Op lokaal niveau gaan overheden op uiteenlopende manieren met immigranten om. "De stad Yiwu, de grootste markt ter wereld voor fabrieksgoederen om te exporteren, moedigt aanwezigheid van buitenlanders enorm aan en faciliteert ze zoveel mogelijk. Ze geven ze privileges. Dat doen ze omdat ze deze mensen nodig hebben om de markt levend te houden. De stad Shanghai, die iets verderop ligt, moedigt migratie ook aan maar zeer selectief. Migranten zijn welkom als ze een baan kunnen vinden en geld meebrengen. Alles in de stad moet georganiseerd en gestroomlijnd blijven."

"Het voormalige Kanton heeft een veel grotere populatie van buitenlanders, tienduizenden immigrant-werkers of handelaren uit Afrika, Zuid-Amerika, Midden-Oosten, Zuidoost-Azië. Zij worden steeds meer door de provincie als een probleem gezien: 'We hebben hun arbeidskracht nodig maar ze zijn arm, ze zijn moeilijk te besturen, komen illegaal binnen, ontsnappen aan de politie en huwen met Chinese vrouwen zodat er halfbloed-kinderen ontstaan.' Dat wil de lokale overheid allemaal niet.

Chinese migranten in Europa

Pieke doet ook onderzoek naar Chinese migranten in Europa, waaronder Chinezen in Nederland. "Studenten vormen de sterkst groeiende populatie. Wat hen onder meer kenmerkt is dat ze geen verwantschap voelen met eerdere immigranten die in restaurants en andere winkels terechtkwamen. De studenten keren vaak terug naar China, of Nederland is een tussenstation bij een carrière in een ander land."

Experts

Meer wetenschappers in dit onderzoeksgebied

  • Frank Pieke
  • Ivo Smits
  • Jonathan Silk
  • Hilde De Weerdt
  • Ward Berenschot
  • Henk Schulte Nordholt
  • Adriaan Bedner
  • Ben Arps
  • Peter Bisschop
  • Maghiel van Crevel
  • Katarzyna Cwiertka
  • David Henley
  • Florian Schneider
  • Rint Sybesma
  • Nira Wickramasinghe-Samarasinghe
  • Koen de Ceuster
  • Anne Gerritsen
  • Lindsay Black
  • Bryce Wakefield
  • Wang Jue
  • Jonathan London
  • Jos Gommans
  • Jeroen Duindam
  • Alicia Schrikker

Frank PiekeWetenschappelijk directeur/ Hoogleraar Chinese Studies

Topics: Chinese Communistische Partij, transnationalisme en culturele diversiteit, Chinese migratie en etniciteit in Europa, internationale immigranten groepen in China

+31 (0)71 527 2216

Ivo SmitsHoogleraar Japanse Studies

Topics: Vroeg-Middeleeuwse klassieke Japans en Chinese teksten, tweetaligheid, dichter-patroon verhoudingen, concepten van verbeelding en weergave

+31 (0)71 527 2545

Jonathan SilkHoogleraar Boeddhisme

Topics: Oudste Boeddhistische primaire bronnen, opkomst van Boeddhistische gemeenschappen in Azië

+31 (0)71 527 2510

Hilde De WeerdtHoogleraar Chinese Studies

Topics: Intellectuele en politieke geschiedenis van het Chinese keizerrijk, elite netwerken

+31 (0)71 527 6505

Ward BerenschotOnderzoeker

Topics: Ethnisch geweld in India en Indonesië, toegang tot rechtspraak in Indonesië

-

Henk Schulte NordholtHoogleraar Indonesische geschiedenis

Topics: Geschiedenis van Zuidoost Azië, hedendaagse politiek in Indonesië, politiek geweld, kolonialisme

+31 (0)71 527 2727

Adriaan BednerHoogleraar Recht en Maatschappij in Indonesië

Topics: Indonesische Ombudsman, juridische opleiding, rechtspraak in Indonesië

+31 (0)71 527 7252

Ben ArpsHoogleraar Indonesische en Javaanse Taal en Cultuur

Topics: Religie, pr en propaganda, cultuurbeleid, taal

+31 (0)71 527 2222

Peter BisschopHoogleraar Sanskriet en Oude Culturen Zuid-Azië

Topics: Geschiedkundige ontwikkeling en verspreiding van hindoeïsme

+31 (0)71 527 2980

Maghiel van CrevelHoogleraar Chinese taal en cultuur

Topics: Literatuur, cultuur en taal, taalverwerving, vertalingen, hedendaagse Chinese poëzie

+31 (0)71 527 2145

Katarzyna CwiertkaHoogleraar Moderne Japanstudies

Topics: Materiële cultuur en consumptie, geschiedenis en antropologie van voedsel, antropologie van kolonialisme en oorlog, mondialisering, Japan / Korea / Oost-Azië

+31 (0)71 527 2599

David HenleyHoogleraar Hedendaagse Indonesië Studies

Topics: Politiek, geschiedenis en geografie van Zuidoost Azië, met name Indonesië

+31 (0)71 527 2226

Florian SchneiderUniversitair docent

Topics: Beleid en bestuur in China, Taiwan en Hong Kong, politieke communicatie strategieën, politieke inhoud in Chinees entertainment, Chinese economische ontwikkelingen, Chinese buitenlandpolitiek

+31 (0)71 527 2544

Rint SybesmaHoogleraar Chinese Taalkunde

Topics: Sinitische en niet-Sinitische talen in China

+31 (0)71 527 2529

Nira Wickramasinghe-SamarasingheHoogleraar Moderne Zuid-Azië Studies

Topics: Politiek van identiteit, kolonialisme, verhouding tussen burgers en staat in modern Zuid-Azië

+31 (0)71 527 2982

Koen de CeusterUniversitair docent

Topics: Geschiedenis van modern Korea, geschiedenis van koloniaal Korea, geschiedschrijving en herinnering in hedendaags Korea, verhouding tussen de Korea’s, Noord-Koreaanse kunst

+31 (0)71 527 2603

Anne GerritsenHoogleraar Azië-Europa interculturele dynamiek

Topics: Voedsel in vroegmodern Azië en Europa, laat-keizerlijke Chinese geschiedenis en cultuur, wereldgeschiedenis, materiële cultuur en mondiale connecties, porselein

+31 (0)71 527 4692

Lindsay BlackUniversitair docent

Topics: Oost-Azië studies, Internationale Betrekkingen, Internationale Betrekkingen va Oost-Azië, Japans antwoord op piraten, terroristen en schurkenstaten

+31 (0)71 527 2218

Bryce WakefieldUniversitair docent

Topics: Buitenlandbeleid en defensiebeleid Japan, Japanse discussies over binnenlands beleid, politieke marketing in Japan, internationale betrekkingen, vergelijkende politieke wetenschappen in Oost-Azië en in het bijzonder Japan

+31 (0)71 527 6176

Wang JueUniversitair docent

Topics: Chinese economie, rol van China in wereldeconomie, relatie tussen China en opkomende economieën, Chinese investeringen, internationale organisaties zoals het IMF, de Wereldbank en de Aziatische Ontwikkelingsbank.

+31 (0)71 527 7947

Jonathan LondonUniversitair docent

Topics: Comparatieve politieke economie, politieke economie van Vietnam, welvaart en gelaagdheid in Oost-Azië; comparatief sociaal beleid

+31 (0)71 527 2732

Jos GommansHoogleraar Colonial and Global History

Topics: Mondiale geschiedenis, koloniale geschiedenis, vroegmoderne geschiedenis, Indische Oceaan, Mogolrijk, vroegmodern Islamitische rijken, Zuid-Aziatische Islam, militaire geschiedenis, geschiedenis van globalisatie, diaspora, Nederlands oriëntalisme en verlichting

+31 (0)71 527 2167

Jeroen DuindamHoogleraar Early Modern History, Comparative History

Topics: Vergelijkende studie van hoven, heersers en elites, in Europa (vooral Frankrijk, Duitse gebieden, Oostenrijk) en de wereld (accent op Osmanen, laat-keizerlijk China, Afrikaans koningschap). Hoofdaanvrager en projectleider NWO-Horizon programma Eurasian Empires (2011-2016)

+31 (0)71 527 2759

Alicia SchrikkerUniversitair docent

Topics: Aziatische geschiedenis, koloniale geschiedenis, rampen, VOC, Mondiale geschiedenis

+31 (0)71 527 2769

Onderwijs

Taal als basis

Het leren kennen van een taal vormt het uitgangspunt van het Leidse onderwijs over Azië. Pas als je een taal beheerst kun je spreken met mensen uit het land waarnaar je onderzoek doet, en leer je hun leven en omgeving kennen. Met die kennis op zak worden masterstudenten en promovendi aangemoedigd om naar een land af te reizen en ter plaatse onderzoek te doen. De Universiteit Leiden heeft dan ook een lange traditie op gebied van taalverwerving en -onderwijs.

Hoogleraar Koreastudies Remco Breuker in gesprek met studenten Hoogleraar Koreastudies Remco Breuker in gesprek met studenten

Outreach & Nieuws

Nieuws

Agenda